1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:20,562 --> 00:00:22,856
Hallo, ik ben Stan Lee.

4
00:00:22,856 --> 00:00:27,694
Redacteur van de Marvel Comics Group
van striptijdschriften over superhelden.

5
00:00:28,945 --> 00:00:33,575
Stripboeken zijn de laatste 25 jaar
heel populair geweest...

6
00:00:33,575 --> 00:00:35,827
...en ze zijn nu populairder dan ooit.

7
00:00:36,745 --> 00:00:40,498
Dus zult u vast willen weten
dat de Marvel Comics Group...

8
00:00:40,498 --> 00:00:42,375
...de erkende leider is...

9
00:00:42,375 --> 00:00:46,755
...qua maandelijkse verkopen van
alle striptijdschriften die nu uitkomen.

10
00:00:47,088 --> 00:00:51,092
Onze superhelden zijn
het type mens dat u of ik zou zijn...

11
00:00:51,092 --> 00:00:52,969
...als we een superkracht hadden.

12
00:00:52,969 --> 00:00:56,931
Dat onderscheidt hen
van alle andere superhelden van nu...

13
00:00:56,931 --> 00:01:01,728
...en dat lijkt de reden te zijn
dat ze veel populairder zijn dan de rest.

14
00:01:06,983 --> 00:01:11,321
We zijn allemaal een product
van alles wat we hebben ervaren...

15
00:01:11,696 --> 00:01:14,324
...gezien, gelezen
en gehoord in ons leven.

16
00:01:14,824 --> 00:01:18,328
Als ik schrijf,
herinner ik me dingen die zijn gebeurd.

17
00:01:19,621 --> 00:01:21,581
Die dingen worden deel van het verhaal.

18
00:01:26,503 --> 00:01:30,215
Op een dag probeerde ik
een nieuwe superheld te bedenken...

19
00:01:31,633 --> 00:01:34,135
...en ik zag een vlieg
over de muur kruipen.

20
00:01:38,640 --> 00:01:43,019
Ik dacht: zou het niet gaaf zijn
als een held aan muren bleef plakken...

21
00:01:43,019 --> 00:01:44,813
...en erover kon kruipen als een insect?

22
00:01:47,482 --> 00:01:53,530
Ik besloot dat ik iemand wilde
in wie alle lezers zich konden herkennen.

23
00:01:55,323 --> 00:01:58,785
Als ik bovenmenselijke krachten had,
zou ik me dan nog druk maken...

24
00:01:58,785 --> 00:02:02,497
...over geld verdienen en
de vraag of mijn dates me wel leuk vinden?

25
00:02:04,958 --> 00:02:10,922
{\an8}Ik probeerde het soort verhalen
te schrijven dat ik wilde lezen...

26
00:02:10,922 --> 00:02:13,758
{\an8}...en soms moest ik tegen de norm ingaan.

27
00:02:13,758 --> 00:02:15,885
OUDE STRIPS IN EEN NIEUW JASJE

28
00:02:15,885 --> 00:02:19,848
Ik denk dat doorzettingsvermogen
heel belangrijk is.

29
00:02:20,431 --> 00:02:23,393
Als je denkt dat je iets hebt,
moet je niet opgeven.

30
00:02:24,561 --> 00:02:27,939
Je moet eraan blijven werken
en hopen dat ooit...

31
00:02:29,774 --> 00:02:31,901
...iemand zal erkennen wat je hebt gedaan.

32
00:02:31,901 --> 00:02:33,653
WERELDPREMIÈRE

33
00:03:09,772 --> 00:03:16,362
28 december was
een heel belangrijke dag voor me in 1922.

34
00:03:17,572 --> 00:03:19,073
Toen werd ik geboren.

35
00:03:20,200 --> 00:03:24,913
In de West Side van Manhattan,
bij 98th Street en West End Avenue.

36
00:03:27,290 --> 00:03:30,335
Ik heette Stanley Martin Lieber.

37
00:03:32,670 --> 00:03:35,840
{\an8}Mijn ouders waren naar New York gekomen
vanuit Oost-Europa...

38
00:03:36,966 --> 00:03:39,802
...en ze maakten graag foto's van me.

39
00:03:39,802 --> 00:03:42,889
Zij hadden geen camera,
maar er waren altijd mensen in de buurt.

40
00:03:43,139 --> 00:03:45,808
Die betaalde je dan tien cent.

41
00:03:45,808 --> 00:03:50,021
Ze hadden een pony bij zich
en daar mocht het kind op zitten.

42
00:03:50,021 --> 00:03:53,691
Ik had dus meerdere foto's
van mezelf op pony's.

43
00:03:54,609 --> 00:03:58,613
Ik had een broer,
die negen jaar na mij werd geboren.

44
00:03:58,613 --> 00:04:01,407
Hij heet Larry en hij is geweldig...

45
00:04:01,407 --> 00:04:07,580
...maar helaas was ik negen jaar ouder
en het was moeilijk met hem te spelen.

46
00:04:08,706 --> 00:04:09,958
Ik was dol op lezen.

47
00:04:10,750 --> 00:04:15,296
Volgens mij ben ik lezend geboren. Ik kan
me niet herinneren dat ik ooit niet las.

48
00:04:16,089 --> 00:04:19,884
Ik hield van <i>Sherlock Holmes,
Tarzan, The Hardy Boys...</i>

49
00:04:20,385 --> 00:04:25,181
<i>...King Arthur and his Knights,
The Odyssee.</i> Alles wat ik kon vinden.

50
00:04:25,890 --> 00:04:30,395
Mijn moeder zei dat ik de etiketten van
ketchupflessen las als er niks anders was.

51
00:04:33,439 --> 00:04:36,192
We hadden geen geld.
Dit was tijdens de Depressie.

52
00:04:37,944 --> 00:04:40,029
Wat ik het liefst wilde, was een fiets.

53
00:04:41,364 --> 00:04:46,119
Mijn ouders schraapten eindelijk genoeg
bijeen en kochten een fiets voor me.

54
00:04:47,745 --> 00:04:52,208
Het voelde alsof ik
overal heen kon op die fiets.

55
00:04:53,126 --> 00:04:54,585
Ik was bevrijd.

56
00:05:18,985 --> 00:05:23,406
Ik ging vaak naar de film
en dan zag ik Errol Flynn op het scherm.

57
00:05:25,241 --> 00:05:30,163
Hij speelde Robin Hood, Captain Blood.
Hij was altijd een held.

58
00:05:32,707 --> 00:05:34,334
Ik wilde Errol Flynn zijn.

59
00:05:39,589 --> 00:05:45,261
En ik verliet de bioscoop en fietste
over de George Washington Bridge...

60
00:05:45,261 --> 00:05:47,638
...die van Manhattan naar New Jersey gaat.

61
00:05:48,181 --> 00:05:52,935
Ik voelde me zo triomfantelijk
als ik over die brug reed.

62
00:05:53,936 --> 00:05:56,814
Ik wist dat ik
een belangrijke persoon zou worden.

63
00:06:01,027 --> 00:06:05,573
We zijn terug met het volgende deel van
Edgar Rice Burroughs' geweldige verhaal...

64
00:06:05,573 --> 00:06:07,700
<i>...Tarzan of the Apes.</i>

65
00:06:08,201 --> 00:06:10,828
Het verbluffende verslag
van een superman die...

66
00:06:10,828 --> 00:06:14,582
Mijn vader was geweldig,
maar hij kon moeilijk aan een baan komen.

67
00:06:15,333 --> 00:06:19,796
Hij was kleermaker geweest en
daar was toen blijkbaar geen vraag naar.

68
00:06:20,463 --> 00:06:23,257
Dus hij was meestal werkeloos.

69
00:06:24,634 --> 00:06:27,804
In mijn vroegste herinneringen
zit hij thuis...

70
00:06:27,804 --> 00:06:30,264
...en leest hij de vacatures in de krant.

71
00:06:31,432 --> 00:06:34,727
Ik had altijd enorm medelijden met hem.

72
00:06:35,561 --> 00:06:41,859
Het moet vreselijk zijn
om je gezin niet te kunnen onderhouden.

73
00:06:43,194 --> 00:06:48,074
Het gaf mij het gevoel
dat een goede, vaste baan hebben...

74
00:06:48,074 --> 00:06:51,661
...het grootste succes was
dat iemand kon behalen...

75
00:06:51,661 --> 00:06:54,288
...omdat mijn vader die nooit had.

76
00:06:56,332 --> 00:06:59,377
Dat is een van de redenen
dat ik al vroeg ben gaan werken.

77
00:07:00,586 --> 00:07:03,047
Ik werd aangenomen als loopjongen...

78
00:07:03,047 --> 00:07:07,802
...bij de op één na
grootste broekenfabrikant.

79
00:07:07,802 --> 00:07:12,181
Ze hadden miljoenen verkopers
en als die een glas water wilden...

80
00:07:12,181 --> 00:07:16,769
...of iemand moest een potlood slijpen,
riepen ze: Jongen.

81
00:07:17,311 --> 00:07:20,314
Wie het dichtstbij was,
moest er dan heen rennen...

82
00:07:20,314 --> 00:07:25,778
...en ik haatte het
dat ze nooit mijn naam onthielden.

83
00:07:27,071 --> 00:07:32,243
Een week voor kerst zeiden ze
dat ik moest vertrekken en ik was kwaad.

84
00:07:33,453 --> 00:07:36,122
Maar anders was ik misschien gebleven...

85
00:07:36,122 --> 00:07:41,210
...en had ik mijn hele leven
met broeken gewerkt. Ik had geluk.

86
00:07:45,381 --> 00:07:48,092
{\an8}Er was een stormloop. Banktegoeden...

87
00:07:49,343 --> 00:07:51,012
En Owens wint weer...

88
00:07:51,012 --> 00:07:52,513
O, de menselijkheid...

89
00:08:01,063 --> 00:08:05,485
Schrijven was altijd leuk.
Ik weet nog dat ik heel sentimenteel was.

90
00:08:05,485 --> 00:08:09,614
Ik had een aktetas
en die droeg ik graag met me mee...

91
00:08:09,614 --> 00:08:13,075
...over straat zodat mensen
zouden denken dat ik schrijver was.

92
00:08:13,075 --> 00:08:14,869
Een dun aktetasje.

93
00:08:16,162 --> 00:08:20,708
Na highschool had ik een oom
die voor een uitgeverij werkte...

94
00:08:20,708 --> 00:08:24,337
...en hij zei
dat ze een assistent zochten.

95
00:08:25,087 --> 00:08:28,257
Ik dacht: ik ga solliciteren.
Ik ging erheen...

96
00:08:29,842 --> 00:08:32,261
...en ik ontdekte
dat ze ook strips uitgaven.

97
00:08:32,261 --> 00:08:34,847
Een onderdeel heette Timely Comics.

98
00:08:35,431 --> 00:08:37,850
Ze namen me aan om boodschappen te doen...

99
00:08:37,850 --> 00:08:41,395
{\an8}...te controleren, inktpotten te vullen.
Wat dan ook.

100
00:08:43,564 --> 00:08:48,819
{\an8}Ik was niet van plan met strips te werken,
maar het was een baan.

101
00:08:50,154 --> 00:08:54,450
Twee mannen, Joe Simon en Jack Kirby,
hadden de leiding.

102
00:08:54,450 --> 00:08:59,205
Joe Simon was de baas
en hij liep rond met een grote sigaar...

103
00:08:59,205 --> 00:09:03,459
...en sprak met een diepe stem.
Hij was geweldig. Ik mocht hem.

104
00:09:03,459 --> 00:09:05,127
Hij had veel karakter.

105
00:09:05,127 --> 00:09:09,632
Jack zat voorovergebogen aan de tekentafel
en maakte de meeste tekeningen.

106
00:09:10,925 --> 00:09:13,928
{\an8}Ik vroeg Stan hoe oud hij was. Zeventien.

107
00:09:13,928 --> 00:09:17,056
{\an8}Dus we gaven hem een baan.
Hij was de loopjongen.

108
00:09:17,431 --> 00:09:19,433
{\an8}Hij ging koffie halen.

109
00:09:20,726 --> 00:09:23,938
Ik vroeg Jack:
Zit je goed? Wil je meer inkt?

110
00:09:23,938 --> 00:09:26,399
Is je kwast goed? Is het potlood goed?

111
00:09:26,399 --> 00:09:30,820
Dan schreeuwde hij even tegen me
en zo brachten we onze dagen door.

112
00:09:32,321 --> 00:09:34,490
{\an8}Hij maakte Jack Kirby gek.

113
00:09:35,700 --> 00:09:41,372
Hij had een instrumentje. Een piccolo?
Hij speelde er de hele dag op.

114
00:09:41,372 --> 00:09:45,418
En Kirby zei dat hij moest stoppen,
maar Stan bleef spelen.

115
00:09:47,545 --> 00:09:51,340
We hadden <i>The Human Torch</i>
en <i>The Sub-Mariner</i> en <i>The Patriot...</i>

116
00:09:51,340 --> 00:09:53,509
...en <i>The Angel</i> en <i>The Destroyer.</i>

117
00:09:54,719 --> 00:09:58,055
{\an8}Maar ons belangrijkste personage
was Captain America.

118
00:09:59,307 --> 00:10:02,518
{\an8}Vanaf het begin
werden we sterk beïnvloed...

119
00:10:02,518 --> 00:10:05,605
{\an8}...door wat er in de wereld gebeurde.

120
00:10:06,105 --> 00:10:10,484
{\an8}Joe Simon en Jack Kirby maakten
verhalen over Captain America...

121
00:10:10,484 --> 00:10:12,987
...die tegen Hitler en de nazi's vocht...

122
00:10:12,987 --> 00:10:16,490
...nog voor Amerika meevocht in de oorlog.

123
00:10:17,450 --> 00:10:20,578
{\an8}Er was behoefte
aan een patriottisch personage...

124
00:10:20,578 --> 00:10:24,665
{\an8}...want er was patriottische beroering.

125
00:10:24,665 --> 00:10:28,336
{\an8}De oorlog naderde
en donkere wolken pakten zich samen...

126
00:10:29,086 --> 00:10:31,839
{\an8}...dus Captain America
moest tot stand komen.

127
00:10:34,967 --> 00:10:37,345
Ik kwam erbij in 1939...

128
00:10:38,387 --> 00:10:43,059
...en het was zo klein dat Jack Kirby
en Joe de verhalen niet konden bijhouden.

129
00:10:43,684 --> 00:10:46,145
Ze zeiden: Kun je ons helpen
verhalen te schrijven?

130
00:10:46,145 --> 00:10:49,649
Weet jij veel op je 16e.
Ik zei: Natuurlijk, dat kan ik wel.

131
00:10:55,863 --> 00:10:57,698
Toen ik aan strips begon...

132
00:10:57,698 --> 00:11:02,078
...dacht ik dat ik dat even zou doen
en ervaring zou opdoen...

133
00:11:02,078 --> 00:11:04,872
...en op een dag
zou ik een grote schrijver worden...

134
00:11:04,872 --> 00:11:07,458
...en een grootse,
Amerikaanse roman schrijven.

135
00:11:08,501 --> 00:11:13,756
Ik vond strips altijd wel leuk,
maar ik zag dat niet als echt schrijven.

136
00:11:14,840 --> 00:11:17,885
Ik zei: Ik wil mijn naam niet
op die malle strips.

137
00:11:18,386 --> 00:11:20,513
En ik dacht: ik heb een pseudoniem nodig.

138
00:11:23,432 --> 00:11:27,228
Ik nam mijn voornaam, Stanley,
en hakte die doormidden.

139
00:11:27,228 --> 00:11:29,522
En ik tekende als 'Stan Lee'.

140
00:11:29,522 --> 00:11:31,899
Het eerste verhaal dat ik schreef...

141
00:11:31,899 --> 00:11:34,694
...was '<i>Captain America
and the Traitor's Revenge'.</i>

142
00:11:36,404 --> 00:11:40,449
En iedereen
leerde me kennen als Stan Lee...

143
00:11:40,574 --> 00:11:43,119
{\an8}...en niemand
kende me meer als Stanley Lieber.

144
00:11:43,953 --> 00:11:46,914
{\an8}Het was een soort alter ego.

145
00:12:00,010 --> 00:12:02,930
En de kampioenen, de Yankees, juichen.

146
00:12:07,643 --> 00:12:10,730
Na een tijd
verlieten Joe en Jack Timely Comics...

147
00:12:11,439 --> 00:12:14,942
...en de uitgever
bekeek zijn enorme rijk...

148
00:12:14,942 --> 00:12:17,987
...en zag een magere knul
met een bezem in één hand...

149
00:12:17,987 --> 00:12:22,158
...en een typemachine in de andere
en hij zei: Waar is de rest van mijn staf?

150
00:12:22,158 --> 00:12:25,578
Ik zei: Alleen ik ben er.
Hij zei: Iemand moet de boeken redigeren.

151
00:12:25,578 --> 00:12:29,039
Stan, kun jij dat doen
tot ik iemand anders vind?

152
00:12:29,039 --> 00:12:31,041
En ik zei: Oké, ik doe het.

153
00:12:31,041 --> 00:12:34,837
Hij ging in de buitenwereld
op zoek naar een redacteur...

154
00:12:34,837 --> 00:12:37,923
...en ik was nu Stan Lee,
jonge, tijdelijke redacteur.

155
00:12:39,008 --> 00:12:42,762
Ik werd de redacteur en
hij vergat iemand anders aan te nemen...

156
00:12:42,762 --> 00:12:47,224
...want ik bleef de redacteur.
Op mijn 17e had ik eigenlijk de leiding.

157
00:12:48,267 --> 00:12:51,729
En aangezien ik
mijn eigen schrijver en redacteur was...

158
00:12:51,729 --> 00:12:54,064
...hoefde ik niet veel te veranderen.

159
00:12:54,064 --> 00:12:57,610
Dus ik kon heel snel verhalen uitbrengen.

160
00:13:03,532 --> 00:13:05,993
{\an8}Sinds de niet uitgelokte...

161
00:13:06,702 --> 00:13:12,917
...en lafhartige aanval
door Japan op zondag...

162
00:13:12,917 --> 00:13:16,670
...7 december 1941...

163
00:13:17,463 --> 00:13:22,301
...is er een staat van oorlog...

164
00:13:23,052 --> 00:13:27,556
...tussen de Verenigde Staten
en het Japanse rijk.

165
00:13:28,474 --> 00:13:30,476
Ik was zo dom me aan te melden.

166
00:13:31,769 --> 00:13:36,106
Ik vond het mijn plicht. Het was een grote
oorlog. En ik wilde als Errol Flynn zijn.

167
00:13:36,106 --> 00:13:37,775
Ik wilde een held zijn.

168
00:13:38,442 --> 00:13:40,736
Maar voor ze me konden uitzenden...

169
00:13:40,736 --> 00:13:43,572
...ontdekten ze dat ik
voor een stripuitgeverij had gewerkt.

170
00:13:44,281 --> 00:13:49,078
Ik werd naar Astoria, Queens
in New York gestuurd...

171
00:13:49,078 --> 00:13:51,121
...waar een filmploeg...

172
00:13:51,121 --> 00:13:56,168
...trainingsfilms en handleidingen
voor de troepen maakte.

173
00:13:57,461 --> 00:14:00,756
Het is grappig.
Ik wist dit pas na de oorlog.

174
00:14:00,756 --> 00:14:04,426
Ik keek naar mijn papieren
en er stond: Toneelschrijver.

175
00:14:05,261 --> 00:14:09,682
Ze konden hun financiële mensen
niet snel genoeg trainen.

176
00:14:09,682 --> 00:14:12,643
De mannen in het buitenland
kregen niet op tijd betaald...

177
00:14:12,643 --> 00:14:15,771
...want er waren
niet genoeg salarisadministrateurs.

178
00:14:15,771 --> 00:14:19,692
Dus ik moest
de financiële handboeken herschrijven...

179
00:14:19,692 --> 00:14:22,528
...om de trainingsperiode in te korten.

180
00:14:22,528 --> 00:14:26,574
Ik herschreef
de financiële handboeken met strips.

181
00:14:27,533 --> 00:14:33,914
We wisten de trainingsperiode in te korten
van zes maanden tot zes weken.

182
00:14:35,165 --> 00:14:41,046
Toen besefte ik dat strips
enorm veel invloed kunnen hebben.

183
00:14:41,672 --> 00:14:44,675
Je kunt een verhaal of informatie...

184
00:14:44,675 --> 00:14:49,388
...sneller, duidelijker en leuker
overbrengen dan op andere manieren.

185
00:14:49,388 --> 00:14:51,015
Met uitzondering van films.

186
00:15:06,572 --> 00:15:09,742
Na mijn tijd in het leger
ging ik weer naar de stripuitgeverij.

187
00:15:10,159 --> 00:15:12,703
Ik deed wat ik altijd had gedaan.

188
00:15:13,871 --> 00:15:16,874
Ik had een neef
die in de hoedenbranche werkte.

189
00:15:18,042 --> 00:15:23,714
Op een dag zei hij
dat er een hoedenmodel was, Betty genaamd.

190
00:15:23,714 --> 00:15:26,884
Hij dacht dat we elkaar
wel leuk zouden vinden.

191
00:15:26,884 --> 00:15:32,598
Ik ging naar die modellenplek
en iemand deed open.

192
00:15:33,807 --> 00:15:38,145
{\an8}Ik weet het nog heel goed.
Hij kwam naar de deur en hij...

193
00:15:38,687 --> 00:15:41,857
Hij had zijn regenjas over zijn schouder.

194
00:15:41,857 --> 00:15:46,737
Joan deed open.
Zij was niet degene die ik zou ontmoeten.

195
00:15:46,737 --> 00:15:51,075
Maar zij was het hoofdmodel
en ze deed open en zei...

196
00:15:53,452 --> 00:15:54,453
En hij zei:

197
00:15:56,914 --> 00:16:01,794
Hallo, ik denk
dat ik verliefd op je ga worden.

198
00:16:03,170 --> 00:16:04,421
Het was niet te geloven.

199
00:16:04,838 --> 00:16:09,051
Ze had een prachtig, Engels accent.
En ik ben een echte anglofiel.

200
00:16:09,677 --> 00:16:13,764
Een Engels accent doet het voor me.
En ze was prachtig.

201
00:16:14,431 --> 00:16:18,602
Ik dacht: deze mag ik niet laten lopen.

202
00:16:19,311 --> 00:16:21,438
Het was echt liefde op het eerste gezicht.

203
00:16:41,917 --> 00:16:46,714
We stonden toen bekend als Atlas Comics
en we gaven uit wat iedereen uitgaf.

204
00:16:46,714 --> 00:16:50,050
Als westernboeken in waren,
gaven wij er duizend uit.

205
00:16:50,050 --> 00:16:53,846
Als romantische boeken in waren,
gaven wij er een miljoen uit.

206
00:16:53,846 --> 00:16:55,472
We volgden de trends.

207
00:16:56,140 --> 00:17:00,185
We maakten oorlogsverhalen,
romantische verhalen, komische verhalen...

208
00:17:00,811 --> 00:17:03,480
...grappige stripverhalen met dieren.

209
00:17:04,523 --> 00:17:09,987
We produceerden tijdschriften als confetti
en deden dat jarenlang.

210
00:17:09,987 --> 00:17:13,991
Op een gegeven moment zaten we
op bijna 100 tijdschriften per maand.

211
00:17:16,201 --> 00:17:19,955
Als kind wilde ik een vaste baan...

212
00:17:21,915 --> 00:17:23,959
...en nu had ik er één.

213
00:17:25,836 --> 00:17:28,589
{\an8}Schrijven ging me heel makkelijk af.

214
00:17:28,589 --> 00:17:32,593
{\an8}En in die begintijd was het
een leuke manier om geld te verdienen.

215
00:17:33,260 --> 00:17:36,847
Ik kreeg betaald als redacteur,
artdirector en hoofdschrijver...

216
00:17:37,431 --> 00:17:41,852
...maar voor al mijn verhalen
kreeg ik betaald als freelancer.

217
00:17:42,436 --> 00:17:44,980
Dus als redacteur
kocht ik al mijn verhalen.

218
00:17:46,440 --> 00:17:49,234
Mijn vrouw en ik waren wat extravagant.

219
00:17:49,985 --> 00:17:51,862
We gaven uit wat ik verdiende...

220
00:17:52,780 --> 00:17:56,075
...en ik was en ben
stapelverliefd op haar.

221
00:17:56,784 --> 00:17:58,535
Wat Joanie ook wilde, ik zei altijd:

222
00:17:58,535 --> 00:18:01,830
Dat is goed, schat.
Ik schrijf vanavond wel een nieuw verhaal.

223
00:18:02,372 --> 00:18:04,708
Maar ook als ik iets wilde.

224
00:18:04,708 --> 00:18:06,293
Ik wil een nieuwe auto.

225
00:18:06,293 --> 00:18:09,546
Ik schrijf wat verhalen
voor de aanbetaling...

226
00:18:09,546 --> 00:18:12,966
...en blijf schrijven,
elke keer als er wat betaald moet worden.

227
00:18:13,717 --> 00:18:17,387
Ik schreef altijd verhalen
om onze activiteiten bij te houden.

228
00:18:17,387 --> 00:18:20,933
Alsof je een tijger vastpakte bij
z'n staart. Maar we vonden het geweldig.

229
00:18:34,655 --> 00:18:37,908
In die tijd stonden strips
niet in hoog aanzien.

230
00:18:38,826 --> 00:18:43,372
We gingen naar feesten
en dan vroeg iemand: Wat doe jij?

231
00:18:43,372 --> 00:18:46,959
Ik wilde het niet zeggen
en zei dan: Ik ben schrijver.

232
00:18:46,959 --> 00:18:49,837
En dan liep ik weg,
maar diegene volgde me dan.

233
00:18:49,837 --> 00:18:53,674
Wat schrijf je dan?
Dan zei ik: Verhalen voor jonge mensen.

234
00:18:53,674 --> 00:18:57,177
En ik liep verder.
Hij volgde me. Wat voor verhalen?

235
00:18:57,177 --> 00:18:59,763
Voor tijdschriften. Welk tijdschrift?

236
00:18:59,763 --> 00:19:02,850
Op een gegeven moment
moest ik 'strips' zeggen...

237
00:19:03,475 --> 00:19:07,729
...en degene die me ondervroeg,
zei dan: Oké.

238
00:19:07,729 --> 00:19:10,399
Dan draaide hij zich om en liep hij weg.

239
00:19:14,903 --> 00:19:19,825
Lezen. Dit zou prachtig zijn
als ze iets nuttigs lazen.

240
00:19:19,825 --> 00:19:21,994
Maar ze lezen niets constructiefs.

241
00:19:21,994 --> 00:19:25,581
Ze lezen verhalen
over overspel, seksuele perversie...

242
00:19:25,581 --> 00:19:28,500
...horror, de vreselijkste misdaden.

243
00:19:31,253 --> 00:19:34,214
In die tijd
moesten we de strips indienen...

244
00:19:34,214 --> 00:19:40,262
...bij een organisatie voor zelfcensuur,
opgericht door de uitgevers.

245
00:19:40,262 --> 00:19:43,348
Die heette de Comics Code Authority.

246
00:19:43,348 --> 00:19:46,560
Al onze boeken
moesten aan hen worden voorgelegd...

247
00:19:46,560 --> 00:19:51,815
...en zij keken of er niets in stond
wat de Amerikaanse jeugd zou verpesten.

248
00:19:58,697 --> 00:20:01,867
Mensen zagen strips
als iets voor kleine kinderen.

249
00:20:03,619 --> 00:20:07,164
{\an8}En ze werden vanuit die gedachte
geschreven en getekend.

250
00:20:08,373 --> 00:20:12,461
{\an8}In die tijd las je een strip
en het kon elke superheld zijn.

251
00:20:12,461 --> 00:20:17,132
Hij loopt over straat in zijn kleurrijke
pak dat lijkt op lang ondergoed...

252
00:20:17,132 --> 00:20:20,052
...en hij ziet een groot monster
met uitpuilende ogen komen.

253
00:20:20,052 --> 00:20:23,889
Zijn tekst zou dan zoiets zijn als:

254
00:20:23,889 --> 00:20:26,683
O, een wezen van een andere planeet.

255
00:20:27,100 --> 00:20:30,354
Ik moet het vangen
voor het de wereld vernietigt.

256
00:20:33,440 --> 00:20:36,652
{\an8}Mijn uitgever, Martin Goodman,
zei altijd tegen me:

257
00:20:36,652 --> 00:20:40,739
{\an8}Onthou dit goed. Gebruik geen woorden
van meer dan twee lettergrepen.

258
00:20:40,739 --> 00:20:43,909
Gebruik niet te veel tekst.
Gebruik veel actie.

259
00:20:43,909 --> 00:20:45,994
Maak je niet druk om karakterisering.

260
00:20:46,578 --> 00:20:49,122
Na een tijd wilde ik echt ontslag nemen.

261
00:20:51,959 --> 00:20:56,046
Voor de beste film,
<i>The Apartment,</i> Billy Wilder.

262
00:20:58,090 --> 00:21:02,135
Vraag niet
wat je land voor jou kan doen...

263
00:21:04,221 --> 00:21:06,682
Het voelde altijd alsof ik tijd verspilde.

264
00:21:06,682 --> 00:21:11,061
Ik dacht: ik verdien mijn geld
door strips te verkopen...

265
00:21:11,895 --> 00:21:16,275
...maar er zijn mensen die bruggen bouwen,
mensen die medisch onderzoek doen...

266
00:21:17,025 --> 00:21:19,611
{\an8}...mensen die zinvolle dingen doen.

267
00:21:21,446 --> 00:21:25,033
En ik schrijf domme fantasieverhaaltjes.

268
00:21:25,033 --> 00:21:26,743
WIE BEN IK?

269
00:21:26,743 --> 00:21:30,747
Ik dacht altijd:
hoe kan een volwassen man strips maken?

270
00:21:31,665 --> 00:21:34,960
Hij had het gevoel
dat hij niet langer door kon gaan...

271
00:21:34,960 --> 00:21:36,795
...met wat hij kinderachtig gedoe vond.

272
00:21:37,879 --> 00:21:44,303
En ik zei tegen hem: Waarom maak je
geen personages die jij leuk vindt?

273
00:21:44,303 --> 00:21:47,931
'In het ergste geval word je ontslagen
en je wilt toch al weggaan.

274
00:21:47,931 --> 00:21:49,308
Dus gooi het eruit.'

275
00:21:50,183 --> 00:21:55,522
Toen had Martin Goodman ontdekt
dat onze concurrent, DC Comics...

276
00:21:55,522 --> 00:21:58,317
...een boek had gemaakt.
<i>The Justice League of America.</i>

277
00:21:58,317 --> 00:22:01,153
Een groep superhelden
en het verkocht heel goed.

278
00:22:01,695 --> 00:22:06,450
Hij zei: Stan, waarom maak jij
geen boek over een groep superhelden?

279
00:22:06,450 --> 00:22:09,494
Ik zag het als mijn kans
het op mijn manier te doen.

280
00:22:13,081 --> 00:22:14,708
Ik ging naar huis en schreef.

281
00:22:16,084 --> 00:22:19,379
Ik bedacht dat het leuk zou zijn
het soort verhalen uit te brengen...

282
00:22:19,379 --> 00:22:24,176
...dat ik zelf zou willen lezen, in plaats
van schrijven voor acht- of negenjarigen.

283
00:22:24,468 --> 00:22:27,888
{\an8}Jack Kirby was intussen teruggekomen.

284
00:22:28,221 --> 00:22:32,309
{\an8}Ik zei: Jack, zou het niet leuk zijn
als we goede mensen hebben...

285
00:22:32,309 --> 00:22:36,104
...die af en toe struikelen,
die af en toe fouten maken...

286
00:22:36,104 --> 00:22:38,815
...die de schurk
op het laatste moment laten ontkomen?

287
00:22:38,815 --> 00:22:42,361
Zou het niet leuk zijn schurken te hebben
in wie je je kunt herkennen?

288
00:22:42,361 --> 00:22:47,616
Waarbij je denkt: misschien had ik
hetzelfde gedaan in zijn positie?

289
00:22:48,700 --> 00:22:54,206
Vijf, vier, drie, twee, één, nul.

290
00:22:56,083 --> 00:22:58,710
Dat was het begin van alles.

291
00:23:00,921 --> 00:23:06,385
Ik bedacht vier superhelden
die ik The Fantastic Four noemde.

292
00:23:06,385 --> 00:23:09,137
Ze zaten allemaal in een raket...

293
00:23:10,222 --> 00:23:13,141
...en werden geraakt
door kosmische stralen.

294
00:23:13,141 --> 00:23:16,895
De kosmische stralen
gaven hun bovenmenselijke vaardigheden.

295
00:23:18,271 --> 00:23:21,024
En toch probeerde ik
het realistisch te houden.

296
00:23:22,150 --> 00:23:28,073
De held was geen perfecte man.
Hij leek op mij. Hij praatte te veel.

297
00:23:28,073 --> 00:23:30,075
Hij verveelde de anderen altijd...

298
00:23:30,075 --> 00:23:33,662
...want een van hen zei altijd:
Hou toch eens je mond.

299
00:23:33,662 --> 00:23:39,084
En in plaats van de verplichte vrouw
die niet weet wie de held eigenlijk is...

300
00:23:39,084 --> 00:23:41,670
...was ze de verloofde van de held...

301
00:23:41,670 --> 00:23:46,383
...en ze had ook een superkracht,
net zo goed als die van de anderen.

302
00:23:48,051 --> 00:23:51,555
De tiener in de groep
wilde geen superheld zijn.

303
00:23:52,848 --> 00:23:55,058
{\an8}Zoals ik had gedacht
toen ik een tiener was.

304
00:23:55,058 --> 00:23:58,186
{\an8}Hij wilde uitgaan met meisjes
en in zijn sportauto rijden.

305
00:23:58,186 --> 00:24:02,107
En de vierde was een monster.
Er was iets met hem gebeurd...

306
00:24:02,107 --> 00:24:04,943
...en hij werd heel lelijk
en ongelofelijk sterk.

307
00:24:04,943 --> 00:24:08,864
Ik gebruikte hem
voor de emotie en de humor.

308
00:24:08,864 --> 00:24:11,241
Hij vocht altijd met de anderen...

309
00:24:11,241 --> 00:24:14,911
...en hij pestte de Human Torch,
die een tiener was...

310
00:24:14,911 --> 00:24:18,373
...en die hem altijd pestte
en dat zorgde voor veel comedy.

311
00:24:18,832 --> 00:24:22,794
Ik liet hen niet wonen
in een fictieve stad...

312
00:24:22,794 --> 00:24:25,505
...zoals Metropolis of Gotham City...

313
00:24:25,505 --> 00:24:28,008
...maar plaatste hen in New York.

314
00:24:28,508 --> 00:24:31,678
Want ik kende New York,
ik kon schrijven over New York...

315
00:24:31,678 --> 00:24:34,097
...en waarom zouden ze
niet in een echte stad wonen?

316
00:24:34,764 --> 00:24:39,895
Op een dag bedacht ik dat het leuk
zou zijn als ze al hun geld kwijt waren.

317
00:24:39,895 --> 00:24:43,732
Dat was nog nooit gebeurd in een strip.

318
00:24:43,732 --> 00:24:46,735
Dat superhelden
uit hun hoofdkwartier werden gezet...

319
00:24:46,735 --> 00:24:48,528
...omdat ze de huur niet konden betalen.

320
00:24:49,196 --> 00:24:53,158
Ik probeerde alles
zo realistisch mogelijk te houden...

321
00:24:53,158 --> 00:24:56,536
...ook al was het
maar een superheldenstrip.

322
00:25:03,335 --> 00:25:06,838
De eerste twee decennia
bij de stripuitgeverij...

323
00:25:06,838 --> 00:25:10,634
...kregen we nooit fanmail en
ik wist zeker dat de strips uitkwamen...

324
00:25:10,634 --> 00:25:13,178
...ergens werden vernietigd
en dat was het.

325
00:25:14,804 --> 00:25:16,765
Ik overdrijf.

326
00:25:16,765 --> 00:25:20,602
Ongeveer één keer per jaar kregen we
een brief. Dan schreef iemand:

327
00:25:20,602 --> 00:25:24,773
Ik heb 'n stripboek gekocht en er
ontbreekt 'n nietje. Geef mijn geld terug.

328
00:25:25,815 --> 00:25:31,696
{\an8}Maar na <i>The Fantastic Four</i> kregen we
ineens post. Lezers zeiden dingen.

329
00:25:32,906 --> 00:25:36,451
Er werd over ons geschreven
in kranten en tijdschriften...

330
00:25:36,451 --> 00:25:39,037
...en mensen vroegen me voor interviews.

331
00:25:39,704 --> 00:25:42,916
Ik begon te beseffen
dat we een heel nieuw publiek hadden.

332
00:25:44,334 --> 00:25:47,003
We noemden het bedrijf toen Atlas.

333
00:25:47,462 --> 00:25:52,300
We hadden een nieuwe naam nodig.
We maakten nu andere dingen.

334
00:25:53,093 --> 00:25:55,929
Martin en ik bedachten de naam Marvel.

335
00:25:55,929 --> 00:25:57,597
KIJK NAAR DE GROOTSTE SYMBOLEN IN STRIPS!

336
00:25:57,597 --> 00:26:02,394
{\an8}Dat was de naam
van zijn allereerste strip...

337
00:26:02,394 --> 00:26:04,688
...en ik vond het een prachtig woord.

338
00:26:04,980 --> 00:26:08,066
Je kunt zo veel doen met het woord Marvel.

339
00:26:08,066 --> 00:26:12,737
{\an8}Ik gebruikte uitdrukkingen als:
<i>Make mine marvel.</i>

340
00:26:12,737 --> 00:26:16,324
{\an8}Of: Welkom
in het Marvel-tijdperk van strips.

341
00:26:16,324 --> 00:26:18,285
Of: Marvel gaat verder.

342
00:26:18,285 --> 00:26:21,329
Het is een naam waar je veel mee kunt.

343
00:26:22,372 --> 00:26:24,708
Toen veranderde alles voor ons.

344
00:26:26,585 --> 00:26:30,964
Ik begon te beseffen dat het voor
de meeste mensen het belangrijkst was...

345
00:26:30,964 --> 00:26:35,135
...dat ze vermaakt werden,
dat ze ergens plezier uit haalden.

346
00:26:36,970 --> 00:26:39,139
Toen besefte ik
dat dat ook voor mij geldt.

347
00:26:41,016 --> 00:26:45,478
Toen dacht ik: misschien is wat ik doe
toch niet onbelangrijk.

348
00:26:46,021 --> 00:26:50,692
Misschien is entertainment
een van de belangrijkste dingen...

349
00:26:50,692 --> 00:26:54,154
...want er zijn
zo veel slechte dingen in de wereld...

350
00:26:54,154 --> 00:26:58,241
...en als je iemand een tijdje
kunt vermaken, is dat iets goeds.

351
00:27:08,501 --> 00:27:11,880
In plaats van ontslag nemen,
zoals ik wilde...

352
00:27:11,880 --> 00:27:16,718
...besloot ik dat ik een groot verschil
kon maken met superheldenboeken.

353
00:27:17,427 --> 00:27:21,640
Ik kon er plezier mee hebben
en echt schrijven.

354
00:27:21,640 --> 00:27:27,062
Ik gebruikte de filosofie: wat zou ik
willen lezen als ik een boek las?

355
00:27:29,022 --> 00:27:33,860
Als kind las ik
onder andere <i>Jekyll and Hyde.</i>

356
00:27:34,778 --> 00:27:37,947
Ik wilde daaruit meenemen...

357
00:27:37,947 --> 00:27:41,993
...dat hij van een normale persoon
in het monster kon veranderen.

358
00:27:45,121 --> 00:27:49,292
En ik vond de <i>Frankenstein-</i> film geweldig,
de oude met Karloff.

359
00:27:49,876 --> 00:27:53,880
Ik zag het monster altijd als de goede.
Hij wilde niemand pijn doen.

360
00:27:55,006 --> 00:27:57,217
Het leek me leuk een monster te hebben...

361
00:27:57,217 --> 00:28:00,220
...dat eigenlijk goed was,
zonder dat iemand het wist.

362
00:28:02,097 --> 00:28:04,891
Ik herinner me het gesprek met Jack Kirby.

363
00:28:04,891 --> 00:28:11,523
Ik zei: We maken een monster, maar ik
wil dat je een sympathiek monster tekent.

364
00:28:11,523 --> 00:28:15,360
Een knap monster
dat een lezer aardig kan vinden.

365
00:28:15,360 --> 00:28:20,031
Ik besefte hoe dom dat klonk,
maar Jack stelde niet teleur.

366
00:28:22,117 --> 00:28:23,618
{\an8}Hulk zit in ons allemaal.

367
00:28:24,244 --> 00:28:27,288
{\an8}Monsters richten zich niet
op iemand in het bijzonder.

368
00:28:27,288 --> 00:28:32,419
{\an8}Daardoor worden ze
eerder zielig gevonden dan eng.

369
00:28:32,877 --> 00:28:35,880
Ik had het idee
dat monsters problemen hadden.

370
00:28:36,548 --> 00:28:40,093
Monsters, menselijk of niet,
raken altijd betrokken...

371
00:28:40,093 --> 00:28:43,972
...bij een conflict
waarbij iemand gewond kan raken.

372
00:28:45,974 --> 00:28:48,435
Als je een dramatisch
nieuwsverhaal leest...

373
00:28:48,435 --> 00:28:52,439
...zie je dat het meest
dramatische deel was dat...

374
00:28:52,897 --> 00:28:58,737
...een mens problemen in zich had
die we constant proberen op te lossen.

375
00:29:00,155 --> 00:29:04,534
Een van de belangrijkste lessen
die ik heb geleerd, is:

376
00:29:04,534 --> 00:29:09,581
{\an8}Probeer geen specifiek deel
van het publiek te behagen...

377
00:29:10,290 --> 00:29:13,001
...want je kent hen niet.
Niemand kent hen.

378
00:29:13,668 --> 00:29:15,211
Maar je kent jezelf.

379
00:29:15,712 --> 00:29:17,464
Probeer jezelf te behagen.

380
00:29:17,464 --> 00:29:23,887
Dat deden we tenminste bij Marvel.
We schreven verhalen die wij leuk vonden.

381
00:29:23,887 --> 00:29:29,225
We zeiden: Zou een monster met een groene
huid niet leuk zijn? We noemen hem Hulk.

382
00:29:30,059 --> 00:29:34,397
En we vergaten de lezers.
We vergaten het publiek.

383
00:29:34,397 --> 00:29:38,151
De artiesten en ik maakten plezier.

384
00:29:51,873 --> 00:29:55,251
{\an8}Ik kwam naar New York in '63.

385
00:29:56,211 --> 00:30:01,549
{\an8}Ik had sollicitatiegesprekken
en een ervan was met Stan.

386
00:30:02,091 --> 00:30:06,471
{\an8}Hij zocht een assistente,
een secretaresse...

387
00:30:06,471 --> 00:30:09,766
{\an8}...maar je mocht niet typen
of steno gebruiken.

388
00:30:11,017 --> 00:30:16,272
Stan was altijd opgewekt,
ook als de verkoop niet zo goed ging.

389
00:30:16,272 --> 00:30:19,567
Als iemand problemen had,
hielp hij diegene altijd.

390
00:30:19,567 --> 00:30:23,238
Met een deadline
of als ze geld nodig hadden.

391
00:30:23,238 --> 00:30:26,407
Ik heb hem nooit boos gezien.

392
00:30:27,367 --> 00:30:30,578
Hij zeurde niet, hij klaagde niet.

393
00:30:30,578 --> 00:30:33,665
Als er iets mis was,
wilde hij het oplossen.

394
00:30:35,959 --> 00:30:39,796
Ik moest onder andere de fanmail openen...

395
00:30:39,796 --> 00:30:43,258
...en kaartjes terugsturen
naar de kinderen.

396
00:30:44,926 --> 00:30:49,597
En superhelden werden populairder,
dus er kwam meer post.

397
00:30:51,140 --> 00:30:54,894
{\an8}Mensen besteedden echt tijd
aan het schrijven van die brieven.

398
00:30:56,187 --> 00:31:02,610
{\an8}Er ontstond geleidelijk een beweging.
De kinderen waren zo geïnteresseerd.

399
00:31:03,278 --> 00:31:05,405
{\an8}We kregen zo veel brieven.

400
00:31:05,405 --> 00:31:08,616
Stan zei: Misschien
moeten we een fanclub oprichten.

401
00:31:10,368 --> 00:31:13,121
We begonnen
<i>The Merry Marvel Marching Society.</i>

402
00:31:13,580 --> 00:31:17,959
Je kreeg een kaartje, een button...

403
00:31:17,959 --> 00:31:21,921
...wat stickers en een lp.

404
00:31:22,213 --> 00:31:25,925
Ze kregen een lp
van The Merry Marvel Marching Society.

405
00:31:29,387 --> 00:31:33,349
Oké, mensen in Marvel-land, opgelet.
Ik ben Stan Lee.

406
00:31:33,474 --> 00:31:36,227
Je hebt vast nog nooit zo'n lp gehoord...

407
00:31:36,227 --> 00:31:40,398
...want niemand is gek genoeg er één te
maken met een stel ongewone artiesten...

408
00:31:40,398 --> 00:31:42,066
...dus er kan van alles gebeuren.

409
00:31:42,066 --> 00:31:44,736
Sinds wanneer ben jij dj, Lee?

410
00:31:44,736 --> 00:31:48,114
Daar is de vrolijke Jack Kirby.
Zeg iets tegen de fans, Jackson.

411
00:31:48,114 --> 00:31:49,741
Oké, iets.

412
00:31:50,325 --> 00:31:53,036
Luister, vriend.
Ik zorg wel voor de humor.

413
00:31:53,036 --> 00:31:56,664
Jij? Jij gebruikt
dezelfde grappen al jarenlang.

414
00:31:56,915 --> 00:31:59,667
Stan? Heb je even?

415
00:31:59,667 --> 00:32:04,255
Voor onze geweldige assistente? Zeker.
Zeg de fans gedag, Flo Steinberg.

416
00:32:04,255 --> 00:32:07,383
Hallo, fans. Leuk jullie te ontmoeten.

417
00:32:08,259 --> 00:32:10,094
Wat is al die herrie daarbuiten?

418
00:32:10,345 --> 00:32:11,971
Het is de verlegen Steve Ditko.

419
00:32:11,971 --> 00:32:14,474
Jullie maken een lp
en hij is bang voor de microfoon.

420
00:32:14,474 --> 00:32:16,017
Weer uit het raam?

421
00:32:17,310 --> 00:32:19,771
Volgens mij is hij Spider-Man.

422
00:32:20,188 --> 00:32:24,317
je hoort erbij

423
00:32:24,317 --> 00:32:28,029
bij The Merry Marvel Marching Society

424
00:32:28,029 --> 00:32:32,742
marcheer mee
op het lied van The Merry...

425
00:32:33,451 --> 00:32:37,288
Zal ik een beetje vertellen...
Een klein beetje, want het is saai...

426
00:32:37,288 --> 00:32:39,415
...nog saaier
dan wat jullie al hebben gehoord.

427
00:32:39,415 --> 00:32:42,377
Over de manier
waarop we scripts schrijven en tekenen?

428
00:32:42,961 --> 00:32:46,464
In het begin
schreef ik bijna alle verhalen...

429
00:32:46,464 --> 00:32:51,386
...en naarmate er meer boeken kwamen,
kon ik de artiesten niet bijhouden.

430
00:32:51,386 --> 00:32:54,555
{\an8}Stel dat ik een script schreef
voor Jack Kirby.

431
00:32:54,555 --> 00:32:57,058
{\an8}Dan kwam Steve Ditko binnen en zei hij:

432
00:32:57,058 --> 00:32:59,936
Mijn laatste klus is af.
Ik heb een nieuwe nodig.

433
00:32:59,936 --> 00:33:02,605
Uit pure wanhoop zei ik dan:

434
00:33:02,605 --> 00:33:07,902
Ik zal je een plot geven.
Ga het thuis tekenen hoe jij wilt.

435
00:33:07,902 --> 00:33:12,240
Breng het bij me
en ik zet alle teksten erbij.

436
00:33:12,240 --> 00:33:14,325
Het begon als een noodoplossing...

437
00:33:14,325 --> 00:33:18,705
...maar ik besefte
dat het een geweldige manier was.

438
00:33:20,873 --> 00:33:24,002
Vaak, als ik op kantoor
een scène beschrijf of zo...

439
00:33:24,002 --> 00:33:25,795
...raas ik door het kantoor...

440
00:33:25,795 --> 00:33:29,007
...en iedereen die van buitenaf
naar binnen zou kijken...

441
00:33:29,007 --> 00:33:33,177
...zou denken
dat er een stomme film werd opgenomen.

442
00:33:33,177 --> 00:33:37,056
Als een artiest binnenkwam
en ze samenwerkten aan de plot...

443
00:33:37,056 --> 00:33:39,809
...speelden ze die na
en Stan sprong dan op het bureau...

444
00:33:39,809 --> 00:33:43,688
...en rende rond en speelde de superheld.

445
00:33:43,688 --> 00:33:46,691
Ze brainstormden en maakten veel herrie.

446
00:33:46,691 --> 00:33:51,904
Soms was ik aan de telefoon
en moest ik roepen: Doe zachtjes.

447
00:33:51,904 --> 00:33:55,283
Jack en ik werkten
inmiddels zo goed samen...

448
00:33:55,283 --> 00:33:58,911
...dat onze plotsessies leken op:

449
00:33:58,911 --> 00:34:03,499
Laten we in de volgende <i>Fantastic Four</i>
Doctor Doom als schurk hebben.

450
00:34:03,499 --> 00:34:06,294
Waar komt hij vandaan?
Waar hebben we hem gelaten?

451
00:34:06,294 --> 00:34:09,714
Dan zei ik: Hij vervaagde
naar een ander universum.

452
00:34:09,714 --> 00:34:11,716
Zoek een manier om hem terug te halen.

453
00:34:11,716 --> 00:34:14,677
Dan laten we hem
The Fantastic Four aanvallen.

454
00:34:14,677 --> 00:34:20,433
En aan het eind vlucht hij weg
en gaat hij met Sue Storm trouwen of zo.

455
00:34:21,309 --> 00:34:23,436
Jack zei dan: Prima. En dan ging hij weg.

456
00:34:23,436 --> 00:34:27,440
En als hij terugkwam met de tekeningen,
was het soms die plot...

457
00:34:27,440 --> 00:34:30,068
...of hij had 50 miljoen dingen veranderd.

458
00:34:30,860 --> 00:34:35,823
Hij weet niet precies wat ik ga schrijven,
welke woorden ik door hen laat zeggen.

459
00:34:35,823 --> 00:34:40,953
Ik weet niet wat hij gaat tekenen.
Het is één grote chaos.

460
00:34:40,953 --> 00:34:44,624
Maar als het bij elkaar komt,
lijkt het best goed te werken...

461
00:34:44,624 --> 00:34:46,584
...en we werken graag op deze manier.

462
00:34:47,460 --> 00:34:51,756
Het is niet de artiest. Niet de schrijver.
Het zijn de artiest en de schrijver samen.

463
00:34:51,756 --> 00:34:53,549
Het zijn plaatjes en verhalen...

464
00:34:53,549 --> 00:34:58,471
...en als die perfect samenkomen,
heb je een geweldige strip.

465
00:35:01,390 --> 00:35:06,187
Op die manier werken als team kwam
bekend te staan als de Marvel-methode.

466
00:35:15,780 --> 00:35:20,743
Joan en ik kregen een appartement
in New York in 94th Street.

467
00:35:21,369 --> 00:35:25,665
We bleven daar een jaar of twee.
Toen raakte Joan zwanger.

468
00:35:26,374 --> 00:35:29,460
We besloten dat we
een huis nodig hadden voor de baby...

469
00:35:29,460 --> 00:35:31,003
...en verhuisden naar Long Island.

470
00:35:34,006 --> 00:35:37,510
We vonden een huisje
dat we net konden betalen.

471
00:35:39,011 --> 00:35:41,389
{\an8}We kregen een dochter, Joan C. Lee.

472
00:35:42,223 --> 00:35:46,060
We waren zo ijdel.
We noemden onze dochter Joan...

473
00:35:46,060 --> 00:35:49,438
...en als we een zoon hadden gekregen,
hadden we hem Stan genoemd.

474
00:35:50,523 --> 00:35:53,943
We kregen nog een baby, een meisje.
We konden haar geen Stan noemen.

475
00:35:53,943 --> 00:36:00,491
We noemden haar Jan, maar helaas
stierf ze een paar uur na haar geboorte...

476
00:36:01,659 --> 00:36:03,578
...en Joan kon
geen kinderen meer krijgen...

477
00:36:05,496 --> 00:36:08,291
...dus verwenden we Joan enorm.

478
00:36:09,584 --> 00:36:11,586
{\an8}Ze is een mix van ons twee.

479
00:36:12,003 --> 00:36:14,046
{\an8}Ze is heel getalenteerd.

480
00:36:14,589 --> 00:36:18,676
{\an8}Het is moeilijk het kind te zijn
van twee zulke sterke ouders.

481
00:36:18,676 --> 00:36:21,179
{\an8}Dat is altijd moeilijk en dat zijn we.

482
00:36:22,305 --> 00:36:27,185
Na een tijd noemden we haar J.C.
Want onze dochter heette Joan C. Lee.

483
00:36:27,310 --> 00:36:30,730
De C staat voor Celia, mijn moeders naam.

484
00:36:31,189 --> 00:36:33,524
En Joanie was Joan B. Lee.

485
00:36:37,778 --> 00:36:40,865
Mijn vrouw en ik zijn zo hecht.

486
00:36:40,865 --> 00:36:44,035
Ze is geweldig.
Ze is een ongelofelijke vrouw.

487
00:36:44,660 --> 00:36:49,624
Ik vind mijn vrouw enorm mooi,
slim, charmant en leuk in de omgang.

488
00:36:49,624 --> 00:36:53,419
Als we gingen dansen,
liet ik haar leiden. Ze was zo goed.

489
00:36:53,419 --> 00:36:55,046
Ik probeerde haar bij te houden.

490
00:36:55,046 --> 00:36:58,758
Dus ik stopte die kwaliteiten
in alle vrouwen over wie ik schreef.

491
00:36:59,467 --> 00:37:06,015
Mary Jane was bijvoorbeeld heel pittig
en sprankelend en hip en cool.

492
00:37:06,724 --> 00:37:07,892
Dat was mijn vrouw.

493
00:37:08,851 --> 00:37:14,357
Ze is de perfecte vrouw voor mij, want
ik schrijf zo veel als ik thuis ben...

494
00:37:15,066 --> 00:37:20,029
...en Joanie kan zichzelf
altijd bezighouden, wat geweldig is.

495
00:37:20,029 --> 00:37:23,157
Dus ik voel me niet schuldig
als ik op m'n kamer zit te schrijven.

496
00:37:25,451 --> 00:37:28,329
Hij is 'n uitstervend ras.
Er zijn geen mannen zoals Stan.

497
00:37:28,329 --> 00:37:30,915
Hij is 'n bedreigde soort
en moet worden beschermd.

498
00:37:30,915 --> 00:37:33,251
Want hij is gezegend
met enorm veel energie.

499
00:37:33,251 --> 00:37:37,213
Hij leeft heel puur.
Hij drinkt niet, hij rookt niet.

500
00:37:37,213 --> 00:37:38,631
Hij staat elke dag op en zegt:

501
00:37:38,631 --> 00:37:42,343
Godzijdank werken deze arm en dit been
en het leven is geweldig.

502
00:37:42,343 --> 00:37:44,512
Hij is een heel goede echtgenoot geweest.

503
00:37:45,471 --> 00:37:47,682
Wat is uw geheim
voor een succesvol huwelijk?

504
00:37:48,432 --> 00:37:52,270
Hij is mijn beste vriend en ik de zijne.
We mogen elkaar.

505
00:37:53,479 --> 00:37:55,982
Het is niet alleen maar liefde.

506
00:37:55,982 --> 00:37:58,943
Kinderen worden verliefd
en denken dat je alleen in bed ligt.

507
00:37:58,943 --> 00:38:01,362
Zo is het huwelijk niet.
Het is als een boerderij.

508
00:38:01,362 --> 00:38:04,448
Je moet elke dag opstaan en eraan werken.

509
00:38:04,448 --> 00:38:08,911
Hij is nog steeds de geweldigste persoon
die ik ooit heb ontmoet.

510
00:38:19,297 --> 00:38:22,383
De vroege tienerjaren
zijn jaren van verandering en onrust.

511
00:38:25,219 --> 00:38:28,931
Denkt u dat tieners
nu anders zijn dan vroeger?

512
00:38:29,598 --> 00:38:30,516
Ja.

513
00:38:31,100 --> 00:38:34,937
Vindt u dat tieners
nu beter of slechter zijn dan vroeger?

514
00:38:34,937 --> 00:38:36,355
Slechter, vind ik.

515
00:38:37,023 --> 00:38:42,945
We zijn op een punt aanbeland
waarop er zeker een generatiekloof is.

516
00:38:42,945 --> 00:38:46,782
Er is een tienerwereld.
Als volwassenen dat niets vinden...

517
00:38:46,782 --> 00:38:48,909
{\an8}...is dat omdat ze er
geen deel van willen zijn.

518
00:38:48,909 --> 00:38:50,953
Alles wat kan worden gedaan...

519
00:38:50,953 --> 00:38:55,458
...om het standpunt van die jonge mensen
duidelijk te maken...

520
00:38:55,458 --> 00:39:00,671
...zonder vijandigheid, met respect,
zou iets heel goeds zijn.

521
00:39:02,465 --> 00:39:07,553
Toen ik 17 was, was ik redacteur,
artdirector en hoofdschrijver...

522
00:39:08,512 --> 00:39:12,475
...maar tieners werden
in die tijd niet gerespecteerd.

523
00:39:12,475 --> 00:39:14,977
Dus ik dacht: dat ga ik veranderen.

524
00:39:15,770 --> 00:39:18,898
Waarom maken we
geen tiener die een held is?

525
00:39:18,898 --> 00:39:21,400
Waarom kan een tiener
geen superkracht hebben?

526
00:39:21,400 --> 00:39:22,568
Dat vond ik geweldig.

527
00:39:25,404 --> 00:39:28,699
Ik wilde eens een keer een strip maken...

528
00:39:28,699 --> 00:39:34,163
...over een tiener
die niet het hulpje is, maar de held.

529
00:39:34,872 --> 00:39:38,250
En ik wilde dat hij een echte tiener was.

530
00:39:38,250 --> 00:39:41,545
Niet een jongen die alles kan
en nooit problemen heeft.

531
00:39:42,838 --> 00:39:44,632
Maar ik moest een naam bedenken.

532
00:39:46,300 --> 00:39:51,722
Als kind was ik dol
op een pulptijdschrift, <i>The Spider.</i>

533
00:39:52,139 --> 00:39:55,976
Het meest dramatische wat ik kon bedenken,
was de cover van dit tijdschrift.

534
00:39:55,976 --> 00:40:00,606
Er stond: <i>'The Spider:</i>
meester van mensen.'

535
00:40:00,606 --> 00:40:03,442
Toen ik negen was, dacht ik:

536
00:40:04,193 --> 00:40:06,487
Meester van mensen. Ik zou dolgraag...

537
00:40:06,487 --> 00:40:09,073
Wie zou geen meester
van mensen willen zijn?

538
00:40:09,073 --> 00:40:10,908
{\an8}En hij had een ring.

539
00:40:10,908 --> 00:40:15,538
{\an8}Als hij een schurk op zijn gezicht sloeg,
stond er een spinnetje op de ring...

540
00:40:15,538 --> 00:40:19,041
...en die liet een teken achter
op zijn kaak.

541
00:40:21,043 --> 00:40:23,045
Die naam was me altijd bijgebleven.

542
00:40:26,173 --> 00:40:28,008
En ik dacht: waarom niet Spider-Man?

543
00:40:42,606 --> 00:40:44,900
Ik ging naar de uitgever, Martin Goodman.

544
00:40:45,484 --> 00:40:48,195
Ik zei: Ik heb een idee
voor een boek, <i>Spider-Man...</i>

545
00:40:48,195 --> 00:40:51,198
...over een tiener met veel problemen.

546
00:40:51,699 --> 00:40:56,829
Deze keer ging Martin niet akkoord.
Hij zei: Stan, je verbaast me.

547
00:40:56,829 --> 00:41:01,542
Een held kan geen tiener zijn.
Een tiener kan alleen een hulpje zijn.

548
00:41:02,168 --> 00:41:07,381
En wil je dat hij problemen heeft?
Weet je niet wat een superheld is?

549
00:41:09,633 --> 00:41:12,261
Hij was de baas.
Ik mocht <i>Spider-Man</i> niet uitbrengen.

550
00:41:15,347 --> 00:41:18,934
Maar ik voelde
dat ik er iets mee moest doen.

551
00:41:20,519 --> 00:41:25,316
Maanden later gingen we
een boek stopzetten. <i>Amazing Fantasy.</i>

552
00:41:26,066 --> 00:41:27,860
Als je een boek laat vallen...

553
00:41:27,860 --> 00:41:31,572
...maakt het niet uit wat je
in het laatste deel zet, want het stopt.

554
00:41:32,114 --> 00:41:37,119
Om het uit mijn systeem te krijgen,
zette ik Spider-Man erin en op de cover.

555
00:41:38,370 --> 00:41:40,789
Ik bof dat Martin
me niet ter plekke ontsloeg.

556
00:41:41,624 --> 00:41:42,958
Maar in dat verhaal...

557
00:41:43,334 --> 00:41:47,588
...gaf ik die arme Peter Parker
zo veel mogelijk problemen.

558
00:41:47,588 --> 00:41:53,052
Want de meeste mensen, ook mensen
die gelukkig lijken, hebben problemen.

559
00:41:54,011 --> 00:41:57,389
Spider-Man heeft de kracht van 25 man...

560
00:41:57,389 --> 00:42:02,311
...en kan over muren lopen en tussen
gebouwen zwaaien aan zijn eigen web...

561
00:42:02,311 --> 00:42:05,606
...maar hij kan niet
achter schurken aan...

562
00:42:05,606 --> 00:42:09,360
...want zijn oude tante May zegt:
Het regent.

563
00:42:09,360 --> 00:42:12,029
Straks vat je kou.
Blijf vanavond maar thuis.

564
00:42:12,571 --> 00:42:16,450
Ik had nooit over superhelden gelezen...

565
00:42:16,450 --> 00:42:20,454
...die zouden willen
dat ze geen superheld meer waren.

566
00:42:21,121 --> 00:42:24,750
Ik maakte hem heel introspectief.

567
00:42:24,750 --> 00:42:28,254
Hij stelt vragen,
zoals: Waarom doe ik dit?

568
00:42:28,254 --> 00:42:30,839
BIJ GROTE MACHT HOORT
EEN GROTE VERANTWOORDELIJKHEID!

569
00:42:31,006 --> 00:42:34,885
Het boek werd verkocht
en toen de verkoopcijfers binnenkwamen...

570
00:42:35,594 --> 00:42:38,138
...kwam Martin
mijn kantoor binnenstormen. Hij zei:

571
00:42:38,138 --> 00:42:42,685
Weet je dat personage nog,
Spider-Man, dat we allebei zo gaaf vonden?

572
00:42:43,519 --> 00:42:45,396
Waarom maak je geen serie over hem?

573
00:42:49,108 --> 00:42:52,152
Daarna voelde het alsof ik alles kon.

574
00:43:00,744 --> 00:43:02,746
Er waren altijd goede artiesten.

575
00:43:03,872 --> 00:43:06,917
Jack en Steve waren allebei uniek.

576
00:43:08,794 --> 00:43:13,549
Conceptueel zijn Jacks tekeningen
net een goede, opwindende film.

577
00:43:13,549 --> 00:43:20,097
Jack weet elke situatie die hij tekent,
tot een hoogtepunt te brengen.

578
00:43:20,097 --> 00:43:23,559
{\an8}Hij tekent
de extreme versie van die situatie.

579
00:43:23,559 --> 00:43:27,354
Het opwindendste element tekent hij.

580
00:43:27,354 --> 00:43:31,442
{\an8}Daardoor zijn zijn tekeningen altijd
fascinerend om te zien.

581
00:43:33,569 --> 00:43:38,449
Steve Ditko, die personages tekende, was
in veel opzichten het tegenovergestelde.

582
00:43:38,449 --> 00:43:42,369
Steves tekeningen
vond ik altijd heel ingetogen...

583
00:43:42,369 --> 00:43:46,624
...en hij kon een verhaal
realistisch vertellen.

584
00:43:46,624 --> 00:43:51,587
Na een tijd vergat je dat je een strip las
en dacht je dat het echt gebeurde.

585
00:43:52,921 --> 00:43:56,884
Jack Kirby was waarschijnlijk
de beste striptekenaar die er was...

586
00:43:56,884 --> 00:44:00,304
...en ik wilde eerst
dat Jack Spider-Man zou tekenen...

587
00:44:00,304 --> 00:44:02,765
...maar Spider-Man
mocht er niet heldhaftig uitzien.

588
00:44:02,765 --> 00:44:06,060
Hij moest een normale, zwakke jongen zijn.

589
00:44:06,185 --> 00:44:07,853
Dat zei ik tegen Jack...

590
00:44:07,853 --> 00:44:12,149
...maar Jack was gewend aan
Captain America en dat soort personages.

591
00:44:12,149 --> 00:44:17,279
Toen hij me de eerste pagina's gaf,
zei ik: Hij ziet er te heldhaftig uit.

592
00:44:17,279 --> 00:44:20,699
Dus ik gaf het script aan Steve.
Het maakte Jack niet uit.

593
00:44:20,699 --> 00:44:24,745
Niemand wist dat het groots zou worden
en Jack werkte aan de andere boeken.

594
00:44:24,745 --> 00:44:26,997
Steve was er perfect voor.

595
00:44:26,997 --> 00:44:32,753
Hij had gevoel voor die normale man
die een held werd en toch problemen had.

596
00:44:35,756 --> 00:44:38,342
En een legende was geboren.

597
00:44:44,306 --> 00:44:47,976
Hier is onze speciale gast, Stan Lee.

598
00:44:47,976 --> 00:44:49,978
En Spider-Man? Kennen jullie die?

599
00:44:51,063 --> 00:44:53,065
En de Hulk? Kennen jullie die?

600
00:44:53,065 --> 00:44:54,900
Welke is uw favoriet?

601
00:44:54,900 --> 00:44:58,779
Dat is zoiets als ouders vragen
wie hun favoriete kind is.

602
00:44:58,779 --> 00:45:00,406
Ik hou van hen allemaal.

603
00:45:00,406 --> 00:45:05,452
Misschien vind ik Spider-Man iets leuker.
Misschien omdat hij zo populair is.

604
00:45:05,452 --> 00:45:10,040
Zijn de grote, sterke, lelijke personages
meestal het succesvolst in strips?

605
00:45:11,041 --> 00:45:15,838
Nee. Het zijn de personages
die het interessantst zijn...

606
00:45:15,838 --> 00:45:19,383
...en die waarin de lezers van strips
zich het best kunnen herkennen.

607
00:45:19,383 --> 00:45:25,472
Het maakt niet uit of het personage
lelijk of knap is, of zwak of sterk.

608
00:45:25,472 --> 00:45:31,645
Als een personage iets heeft waardoor je
diegene mag en om diegene geeft...

609
00:45:31,645 --> 00:45:35,232
Het woord daarvoor is dat je
empathie moet hebben voor het personage.

610
00:45:36,692 --> 00:45:40,821
Waarom zijn er superhelden nodig
en wat maakt een superheld goed?

611
00:45:40,821 --> 00:45:44,158
Welke ingrediënten zijn nodig
voor een Spider-Man of Superman?

612
00:45:44,158 --> 00:45:45,826
Het belangrijkste is empathie.

613
00:45:45,826 --> 00:45:48,662
Het moet een superheld zijn
om wie de lezer geeft.

614
00:45:48,662 --> 00:45:51,373
Iets wat we bij Marvel
hebben geprobeerd te doen...

615
00:45:51,373 --> 00:45:55,878
We hebben geprobeerd superhelden
te maken die realistischer zijn...

616
00:45:55,878 --> 00:46:01,133
...meer van vlees en bloed, en dat bereidt
de jonge lezer voor op het feit dat...

617
00:46:01,133 --> 00:46:03,635
...als hij in de echte wereld komt...
- Muren beklimmen.

618
00:46:03,635 --> 00:46:07,765
...hij beseft dat zijn helden
niet perfect hoeven te zijn.

619
00:46:09,975 --> 00:46:13,103
Op een keer kreeg Spider-Man een cheque...

620
00:46:13,103 --> 00:46:16,815
...als beloning voor iets wat hij
had gedaan, op naam van Spider-Man...

621
00:46:16,815 --> 00:46:20,694
...en hij ging naar een bank
in zijn Spider-Man-pak.

622
00:46:20,694 --> 00:46:23,655
De bankbediende zei:
Ik kan deze niet verzilveren.

623
00:46:23,655 --> 00:46:25,324
U moet zich identificeren.

624
00:46:25,324 --> 00:46:27,826
Hij zei: Ik draag een Spider-Man-pak.

625
00:46:27,826 --> 00:46:30,496
Iedereen kan een Spider-Man-pak dragen.

626
00:46:32,414 --> 00:46:34,583
Hij kon de cheque niet verzilveren.

627
00:46:37,211 --> 00:46:42,257
Ik wilde dat die boeken vooral leuk waren.

628
00:46:42,257 --> 00:46:46,678
En ik wilde dat alles
de aandacht van de lezers trok...

629
00:46:46,678 --> 00:46:49,431
...en dat ze erover zouden praten.

630
00:46:50,224 --> 00:46:55,854
Ik wilde doen wat ik kon om onze boeken
te onderscheiden van de rest.

631
00:46:56,605 --> 00:46:58,106
Ik had gewoon plezier.

632
00:46:58,106 --> 00:47:00,317
Ik vond alles wat ik bedacht
een goed idee.

633
00:47:00,317 --> 00:47:03,111
Ik zette erop: 's Werelds beste strip.
Waarom niet?

634
00:47:03,904 --> 00:47:08,367
U beschreef wat u de wilde, wonderlijke
wereld van Marvel Comics noemt.

635
00:47:08,367 --> 00:47:10,077
Wat voor wereld is dat?

636
00:47:10,077 --> 00:47:14,456
Wij zien Marvel Comics
als sprookjes voor oudere mensen.

637
00:47:14,456 --> 00:47:19,211
Wat we vooral doen,
is het verbeteren van de oude legenden.

638
00:47:19,211 --> 00:47:22,256
We pakken de beste
en geven die een Marvel-tintje...

639
00:47:22,256 --> 00:47:24,591
...en dan hebben we
iets onbeschrijfelijks.

640
00:47:29,179 --> 00:47:33,267
Jack en ik hadden <i>The Hulk</i>
en <i>The Fantastic Four</i> al gemaakt.

641
00:47:33,267 --> 00:47:37,521
Ik dacht: wat kunnen we doen
om deze personages te overtreffen?

642
00:47:37,896 --> 00:47:40,691
En ik besefte
dat we nog geen god hadden gemaakt.

643
00:47:41,859 --> 00:47:45,946
De meeste mensen waren bekend
met de Griekse en Romeinse goden...

644
00:47:45,946 --> 00:47:49,950
...maar de Noordse goden
waren minder bekend.

645
00:47:49,950 --> 00:47:52,578
Dus ik dacht: waarom geen Noordse goden?

646
00:47:52,703 --> 00:47:55,914
En ik vond Thor de meest dramatische...

647
00:47:55,914 --> 00:48:00,335
...want hij had die magische hamer
en hij was de krachtigste.

648
00:48:00,335 --> 00:48:03,005
En hij was de god van de donder.

649
00:48:06,091 --> 00:48:07,634
DE MACHTIGE THOR!
DE VLAMMEN VAN DE STRIJD!

650
00:48:07,634 --> 00:48:09,887
Ik dacht dat het
gewoon nog een boek zou zijn...

651
00:48:09,887 --> 00:48:16,560
...en Jack heeft hem gemaakt tot een van
de beste fictieve personages ooit.

652
00:48:16,935 --> 00:48:20,564
{\an8}Door de jaren heen
heb ik altijd een voorliefde gehad...

653
00:48:20,564 --> 00:48:22,649
{\an8}...voor alle mythologische personages...

654
00:48:22,649 --> 00:48:25,110
...en Stan gaf me
de kans er één te tekenen...

655
00:48:25,110 --> 00:48:28,447
...en ik wilde er vol voor gaan.

656
00:48:28,447 --> 00:48:32,242
Dus dat deed ik.
En de wereld werd mijn toneel.

657
00:48:32,242 --> 00:48:37,497
Ik gaf de Noordse personages kenmerken
die niemand ooit had bedacht...

658
00:48:37,956 --> 00:48:42,878
...en het was heel leuk
en ik genoot er echt van.

659
00:48:42,878 --> 00:48:44,588
IK MOET TERUG NAAR MIJN VADER!

660
00:48:44,588 --> 00:48:47,257
WAT ER OOK VOOR NODIG IS,
LAAT ME HET EERVOL GOEDMAKEN!

661
00:48:47,257 --> 00:48:52,638
We beseften dat we onze eigen mythologie
maakten en onze eigen universums.

662
00:48:53,513 --> 00:48:57,309
Iets wat we hebben vernieuwd
en wat best succesvol is geweest...

663
00:48:57,935 --> 00:49:00,854
{\an8}...is het overlappen
van personages en boeken.

664
00:49:00,854 --> 00:49:04,900
Het is een soort repertoiretheater,
waarbij je je acteurs hebt...

665
00:49:04,900 --> 00:49:08,695
...en je weet wat ze kunnen
en je kunt hen naar wens gebruiken.

666
00:49:08,695 --> 00:49:13,075
{\an8}Zodra we onze personages hebben,
helden en schurken...

667
00:49:13,659 --> 00:49:16,119
{\an8}...is het makkelijker
verhalen op te zetten...

668
00:49:16,119 --> 00:49:21,625
...maar wij doen het omdat je geniet
van dingen die bekend voor je zijn...

669
00:49:21,625 --> 00:49:24,878
...en de lezers
leren de personages kennen...

670
00:49:24,878 --> 00:49:28,882
...en ze zijn in hen geïnteresseerd
en waarom zou je hen wegdoen?

671
00:49:28,882 --> 00:49:32,302
Als een schurk tegen
The Fantastic Four heeft gevochten...

672
00:49:32,302 --> 00:49:35,472
...waarom kan hij dan niet
een andere held van ons tegenkomen?

673
00:49:35,472 --> 00:49:38,475
Waarom kunnen onze helden
elkaar niet tegenkomen...

674
00:49:38,475 --> 00:49:40,268
...en in elkaars boeken voorkomen?

675
00:49:40,268 --> 00:49:45,941
Want volgens het evangelie van Marvel
leven ze allemaal in dezelfde wereld.

676
00:49:45,941 --> 00:49:46,942
SENSATIONEEL: DE BRUILOFT VAN SUE EN REED!

677
00:49:46,942 --> 00:49:47,943
MET DE GROOTSTE COLLECTIE
PERSONAGES IN PAKKEN.

678
00:49:47,943 --> 00:49:49,987
MET KRANKZINNIGE CAPRIOLEN EN
VOORTDURENDE GEVECHTEN! GROOTS!

679
00:49:52,406 --> 00:49:55,659
De VS heeft $3 miljard
en 14.000 man ingebracht...

680
00:49:55,659 --> 00:49:58,912
Amerika's betrokkenheid
wordt groter en gevaarlijker.

681
00:49:58,912 --> 00:50:04,042
We werden bij Marvel sterk beïnvloed
door wat er in de wereld gebeurde...

682
00:50:04,668 --> 00:50:08,005
...en in Vietnam
en wat er in die tijd speelde.

683
00:50:09,047 --> 00:50:12,718
Het is niet alleen een onverdedigbare
oorlog, maar een belachelijke.

684
00:50:12,718 --> 00:50:15,762
Ik ben het eens met jouw bewoording.
Het is een obscene oorlog.

685
00:50:16,638 --> 00:50:20,934
{\an8}Iedereen was tegen de oorlog.
De jongeren in die tijd haatten die.

686
00:50:30,318 --> 00:50:32,779
DE NIEUWE IRON MAN,
KAMPIOEN DER KAMPIOENEN, IS GEBOREN!

687
00:50:32,779 --> 00:50:35,240
We hebben een personage, Iron Man.

688
00:50:36,408 --> 00:50:40,037
Hij draagt een groot, metalen pak
en is heel krachtig...

689
00:50:40,037 --> 00:50:44,624
...en hij heeft stralen onder zijn zolen
waarmee hij kan vliegen...

690
00:50:44,624 --> 00:50:47,961
...en hij leverde wapens
aan het Amerikaanse leger...

691
00:50:47,961 --> 00:50:49,880
...in de Vietnamoorlog en zo.

692
00:50:51,882 --> 00:50:55,260
Hoe zorg je dat mensen
echt om zo iemand geven?

693
00:50:57,888 --> 00:50:59,890
We maakten hem sympathiek.

694
00:50:59,890 --> 00:51:03,310
Hij heeft een zwak hart
en is gewond geraakt in de strijd...

695
00:51:03,310 --> 00:51:05,479
...en hij is echt een goeie gast.

696
00:51:06,938 --> 00:51:10,734
Onze helden hebben
allerlei gebreken en dwalingen.

697
00:51:10,734 --> 00:51:14,905
{\an8}Ze verliezen en winnen even vaak
als ze tegen een schurk vechten.

698
00:51:15,489 --> 00:51:19,493
En onze schurken zijn heel schattig.
Ze gaan je aan het hart.

699
00:51:20,827 --> 00:51:27,042
We ontdekten dat de schurken meestal
minstens zo populair waren als de helden.

700
00:51:27,042 --> 00:51:28,627
Ze trekken mensen aan.

701
00:51:29,294 --> 00:51:32,214
We proberen hun
begrijpelijke kwaliteiten te geven...

702
00:51:32,214 --> 00:51:35,008
...en redenen waarom ze zo zijn.

703
00:51:35,008 --> 00:51:37,969
We hebben zelfs schurken gehad
die helden zijn geworden.

704
00:51:37,969 --> 00:51:40,972
Na een tijd weten we niet
wie de helden zijn en wie de schurken.

705
00:51:40,972 --> 00:51:42,516
Het is zo'n vage grens.

706
00:51:45,769 --> 00:51:47,270
En dat is de echte wereld.

707
00:51:48,230 --> 00:51:50,899
Dingen zijn niet zwart-wit.

708
00:51:52,943 --> 00:51:58,031
SPIDER-MAN... EEN KRACHT
VOOR HET GOEDE OF HET KWADE?

709
00:51:58,031 --> 00:52:02,119
Wat gebeurt er met strips?
Ze hebben een ouder publiek.

710
00:52:02,661 --> 00:52:08,375
Marvel heeft evenveel lezers
die student zijn als zevenjarigen.

711
00:52:08,375 --> 00:52:10,752
Ik laat zelden boeken zien,
maar dit is interessant...

712
00:52:10,752 --> 00:52:12,629
Ja.
- Laat hem erover vertellen.

713
00:52:12,629 --> 00:52:14,339
Hij is verzamelaar en onpartijdig.

714
00:52:14,339 --> 00:52:18,051
{\an8}Iedereen kan dat boek lezen...

715
00:52:18,051 --> 00:52:21,763
{\an8}...en er iets uit halen en ervan leren.

716
00:52:21,763 --> 00:52:24,891
Het is een roman
of een Cecil B. DeMille-film of zo...

717
00:52:24,891 --> 00:52:26,726
...maar dan met plaatjes.

718
00:52:26,726 --> 00:52:30,063
Waarom moet hij iets leren?
Mag hij niet gewoon vermaakt worden?

719
00:52:30,063 --> 00:52:32,315
Moet hij het lezen als een schoolboek?

720
00:52:32,315 --> 00:52:35,026
Kun je niet iets leren
en tegelijkertijd vermaakt worden?

721
00:52:35,026 --> 00:52:38,029
{\an8}Onze lezers willen vooral vermaakt worden.

722
00:52:38,029 --> 00:52:41,032
{\an8}Ze willen zichzelf verliezen.
Ze willen niets leren.

723
00:52:41,032 --> 00:52:42,742
{\an8}Ze willen niets relevants.

724
00:52:42,742 --> 00:52:46,621
Ik zou Superman of Batman
niet aanraden aan iemand boven de twaalf.

725
00:52:46,621 --> 00:52:47,914
Die zijn leuk voor kinderen.

726
00:52:47,914 --> 00:52:52,127
Volwassenen geloven
dat strips geen waarde hebben voor hen...

727
00:52:52,127 --> 00:52:54,045
...maar die hebben wel waarde.

728
00:52:54,045 --> 00:52:56,756
Je mag een medium niet afkeuren
op basis van het format.

729
00:52:57,757 --> 00:53:02,345
Hoe meer ik besefte
hoeveel invloed onze boeken hadden...

730
00:53:02,345 --> 00:53:06,808
...hoe meer ik probeerde
morele lessen in de verhalen te stoppen.

731
00:53:11,771 --> 00:53:15,901
Ik wil niet klinken alsof ik
de moreelste man ter wereld ben...

732
00:53:15,901 --> 00:53:20,071
...maar ik vond altijd dat bepaalde
problemen besproken moesten worden.

733
00:53:24,826 --> 00:53:30,207
{\an8}Een van de dingen die ik vreselijk vind,
is het feit dat zo veel mensen...

734
00:53:30,332 --> 00:53:36,588
{\an8}...anderen niet mogen en zelfs haten
omdat ze anders zijn.

735
00:53:39,257 --> 00:53:42,427
Ik heb een verhaal gemaakt,
<i>The Hate-Monger.</i>

736
00:53:42,928 --> 00:53:46,348
{\an8}En het was een nabootsing
van de Ku Klux Klan.

737
00:53:47,599 --> 00:53:51,353
{\an8}Het ging over een schurk
die de haat omarmde...

738
00:53:51,353 --> 00:53:53,647
...van één groep mensen voor een andere.

739
00:53:55,148 --> 00:53:59,527
Ik hoopte dat het onze lezers zou leren...

740
00:53:59,527 --> 00:54:02,656
...dat alle mensen
gelijk moeten worden behandeld.

741
00:54:03,782 --> 00:54:08,453
Dat probeerden we duidelijk te maken
in alle Marvel-boeken.

742
00:54:08,453 --> 00:54:11,539
TOT MENSEN ECHT VAN ELKAAR HOUDEN,
ONGEACHT RAS, GELOOF OF KLEUR...

743
00:54:11,539 --> 00:54:14,626
...ZAL THE HATE-MONGER
NIET ZIJN VERSLAGEN! VERGEET DAT NIET!

744
00:54:16,586 --> 00:54:19,297
Ik wilde nog een superheldengroep maken...

745
00:54:19,965 --> 00:54:24,135
...en ik nam anti-intolerantie als thema.

746
00:54:25,011 --> 00:54:28,682
Ik dacht: hoe kan ik hun
op een andere manier kracht geven?

747
00:54:28,682 --> 00:54:34,062
Toen besefte ik het.
We weten dat er mutaties bestaan.

748
00:54:34,729 --> 00:54:38,191
Er zijn kikkers met vijf poten en zo.

749
00:54:38,191 --> 00:54:43,029
Ik geef hun de krachten die ik wil
en zeg dat ze zo zijn gemuteerd.

750
00:54:43,446 --> 00:54:45,573
Ik noemde hen de X-Men.

751
00:54:45,573 --> 00:54:49,703
En onze helden van de X-Men
zijn allemaal anders dan normale mensen...

752
00:54:49,703 --> 00:54:55,083
...en omdat ze zo anders zijn,
haten de mensen hen.

753
00:54:55,083 --> 00:54:59,546
Ze vervolgen hen,
vallen hen lastig, zijn bang voor hen.

754
00:55:01,840 --> 00:55:08,138
In al onze boeken proberen we een moraal
te vinden naast het rondrennen en vechten.

755
00:55:08,847 --> 00:55:11,266
Eén personage heet de Silver Surfer.

756
00:55:11,266 --> 00:55:13,727
Hij komt van een andere planeet
naar de aarde.

757
00:55:14,269 --> 00:55:16,187
{\an8}Jack heeft hem getekend.

758
00:55:18,606 --> 00:55:21,067
De Silver Surfer
was altijd aan het filosoferen.

759
00:55:21,067 --> 00:55:23,945
Hij zei dingen over mensen als:

760
00:55:23,945 --> 00:55:28,366
Beseffen ze niet dat ze
op een planeet leven die een paradijs is?

761
00:55:28,366 --> 00:55:30,994
Waarom vechten ze
en waarom zijn ze hebberig?

762
00:55:30,994 --> 00:55:32,620
Waarom is er intolerantie?

763
00:55:32,620 --> 00:55:34,372
Waarom houden ze niet van elkaar...

764
00:55:34,372 --> 00:55:37,500
...en genieten ze niet
van het paradijs dat ze hebben geërfd?

765
00:55:38,293 --> 00:55:42,130
Ik geloof dat de wereld
veel beter zou kunnen zijn...

766
00:55:42,130 --> 00:55:46,384
...als we elkaar behandelden
met wat meer aandacht en respect.

767
00:55:47,218 --> 00:55:50,555
Als je echt dingen wilt veranderen
en beter wilt maken...

768
00:55:50,555 --> 00:55:54,184
...moet je in het diepe duiken.
Je moet deel uitmaken van het proces.

769
00:55:56,061 --> 00:55:58,897
Bij grote macht hoort
een grote verantwoordelijkheid.

770
00:56:03,985 --> 00:56:06,738
Ik creëerde Black Panther
samen met Jack Kirby.

771
00:56:06,738 --> 00:56:07,822
MAAK KENNIS
MET DE SENSATIONELE BLACK PANTHER!

772
00:56:07,822 --> 00:56:12,243
We vonden het tijd
voor een zwarte superheld.

773
00:56:13,703 --> 00:56:18,208
Er zijn tenslotte veel zwarte Amerikanen.

774
00:56:20,627 --> 00:56:26,091
Ik vond het idee
van een superheld in Afrika geweldig...

775
00:56:27,592 --> 00:56:31,554
...en hij is even intellectueel
als Reed Richards.

776
00:56:34,516 --> 00:56:37,394
{\an8}Ik bel omdat ik Marvel Comics
een compliment wil geven.

777
00:56:37,394 --> 00:56:41,106
{\an8}Dat zijn de enige strips
die ik heb gezien die geïntegreerd zijn.

778
00:56:41,106 --> 00:56:44,401
{\an8}Ze erkennen dat er meer dan één ras is.

779
00:56:44,401 --> 00:56:48,196
Hoe kun je verhalen maken
die in de huidige wereld spelen...

780
00:56:48,196 --> 00:56:52,200
...en niet alle soorten mensen
erin stoppen en allerlei situaties?

781
00:56:52,200 --> 00:56:55,954
Ja, precies. Er zit een achtergrond in
van allerlei rassen.

782
00:56:55,954 --> 00:57:00,500
Dat is ongebruikelijk in strips. Je ziet
het pas als je Marvel Comics leest.

783
00:57:09,592 --> 00:57:13,179
We probeerden verhalen te bieden
voor oudere lezers...

784
00:57:13,179 --> 00:57:17,434
...die ook goed waren
voor jongere kinderen.

785
00:57:17,559 --> 00:57:21,020
Als je het objectief bekijkt,
is het een onmogelijke klus.

786
00:57:21,020 --> 00:57:22,856
Ik weet niet hoe het ons is gelukt.

787
00:57:25,191 --> 00:57:29,863
Ik kreeg een brief van het ministerie
van Volksgezondheid, Educatie en Welzijn.

788
00:57:29,863 --> 00:57:34,409
Ze zeiden: Mr Lee,
uw strips hebben veel invloed.

789
00:57:34,409 --> 00:57:38,204
Drugs zijn een groot probleem.
Kunt u een verhaal maken tegen drugs?

790
00:57:38,204 --> 00:57:40,748
Ik maakte een driedelige serie.

791
00:57:42,459 --> 00:57:46,129
Het ging erover dat een vriend van Spidey
ergens te veel van had genomen.

792
00:57:46,880 --> 00:57:50,467
Spider-Man redde hem en zei:
Je bent stom dat je zoiets doet.

793
00:57:50,467 --> 00:57:52,927
Het hoorde bij een groter verhaal.

794
00:57:53,720 --> 00:57:58,391
Dus het leek niet op een preek.
Het gebeurde gewoon in een verhaal.

795
00:57:58,391 --> 00:58:01,978
De Comic Code Administration
stuurde het terug en zei:

796
00:58:01,978 --> 00:58:05,773
Dit mag je niet uitgeven.
Wij keuren het niet goed.

797
00:58:06,232 --> 00:58:07,567
Ik vroeg: Waarom?

798
00:58:07,567 --> 00:58:11,196
Ze zeiden: Volgens de regels
van de Code Authority...

799
00:58:11,196 --> 00:58:13,948
...mag je niet over drugs praten
in een verhaal.

800
00:58:14,449 --> 00:58:17,744
Ik zei: We zeggen niet
dat kinderen drugs moeten gebruiken.

801
00:58:17,744 --> 00:58:20,330
Dit is juist tegen drugs.

802
00:58:20,330 --> 00:58:22,832
'Dat maakt niet uit.
Je hebt over drugs gepraat.'

803
00:58:23,374 --> 00:58:26,628
Ik zei: Het ministerie van
Volksgezondheid, Educatie en Welzijn...

804
00:58:26,628 --> 00:58:29,756
...een overheidsinstantie,
heeft het ons gevraagd.

805
00:58:29,756 --> 00:58:32,300
'Dat maakt niet uit.
Je mag niet over drugs praten.'

806
00:58:34,469 --> 00:58:37,764
Omdat we de dingen
willen tonen zoals ze zijn...

807
00:58:37,764 --> 00:58:40,683
...had ik aardig wat discussies
met de Comics Code.

808
00:58:41,935 --> 00:58:46,147
Ik vind dat wat mensen lezen,
hen moet voorbereiden...

809
00:58:46,147 --> 00:58:49,442
...en klaarmaken
om de echte wereld in te gaan.

810
00:58:49,442 --> 00:58:55,990
Ik denk dat we onze jongere lezers
moreel een grotere dienst bewijzen...

811
00:58:55,990 --> 00:59:00,912
...door te laten zien dat je je best
moet doen en moet proberen goed te zijn.

812
00:59:03,206 --> 00:59:06,876
Ik ging naar mijn uitgever,
Martin Goodman, en zei:

813
00:59:06,876 --> 00:59:09,879
Dit is het verhaal.
Dit is waarom ik het heb gemaakt.

814
00:59:10,421 --> 00:59:14,926
Ik wil het uitgeven
zonder goedkeuring van de Code.

815
00:59:16,052 --> 00:59:22,934
Ik was heel trots op onze uitgever,
want hij zei: Absoluut. Doe dat maar.

816
00:59:24,978 --> 00:59:30,358
De drie delen werden dus verkocht
zonder goedkeuring.

817
00:59:31,276 --> 00:59:34,237
En het was niet het eind van de wereld.

818
00:59:34,737 --> 00:59:35,905
{\an8}Beste Stan, ik ben trots op je.

819
00:59:35,905 --> 00:59:38,992
{\an8}We kregen brieven
van kerkgroepen en ouderraden...

820
00:59:38,992 --> 00:59:41,035
Iedereen vond het geweldig.

821
00:59:46,124 --> 00:59:47,625
STRIPS

822
00:59:47,625 --> 00:59:50,169
De geest van een kind is als een spons.

823
00:59:50,169 --> 00:59:54,424
En ik geloof niet dat er iets te zwaar...

824
00:59:55,300 --> 00:59:58,011
...of te volwassen is
voor een kind om te begrijpen.

825
00:59:58,011 --> 01:00:01,681
Ik denk dat ze veel meer
kunnen begrijpen dan wij denken...

826
01:00:01,681 --> 01:00:04,892
...en ze kunnen dingen
heel snel in zich opnemen en leren.

827
01:00:04,892 --> 01:00:08,646
De meesten krijgen die kans niet.
Die wordt hun niet geboden.

828
01:00:10,231 --> 01:00:12,191
Toen we begonnen met Marvel Comics...

829
01:00:12,191 --> 01:00:15,361
zei ik: Laten we woorden gebruiken
op universiteitsniveau.

830
01:00:15,361 --> 01:00:17,697
Iedereen zei: Stan, je bent gek.

831
01:00:17,697 --> 01:00:18,740
Ik zei: Echt?

832
01:00:19,824 --> 01:00:23,536
Ik dacht dat kinderen wel zouden weten
wat de woorden betekenden in zinsverband.

833
01:00:23,536 --> 01:00:28,374
{\an8}En als ze iets moesten opzoeken
in een woordenboek, was dat ook niet erg.

834
01:00:28,374 --> 01:00:30,793
{\an8}En de oudere lezers zouden het waarderen.

835
01:00:31,127 --> 01:00:34,964
Vreemd genoeg zit er
in onze idiote Marvel Comics...

836
01:00:34,964 --> 01:00:39,510
...net zo veel of zelfs meer leerzaams
voor kinderen dan waarin dan ook.

837
01:00:41,012 --> 01:00:45,683
Ik heb soms best ver gelopen
voor een strip. Een paar kilometer.

838
01:00:45,808 --> 01:00:48,770
Om die een dag eerder te krijgen,
wat misschien maf lijkt...

839
01:00:49,479 --> 01:00:52,148
...maar sommige fans zijn raar.

840
01:00:56,653 --> 01:01:00,281
Dit is het. De tweede jaarlijkse
Mighty Marvel Convention.

841
01:01:00,281 --> 01:01:03,326
Ik ben Stan Lee en jij bent erbij.

842
01:01:03,326 --> 01:01:07,163
Ik hou mijn mond
en laat je zien wat er gebeurde.

843
01:01:07,163 --> 01:01:11,042
Ik begin met handtekeningen zetten
na een toespraak. Kijk mee.

844
01:01:11,751 --> 01:01:14,379
Overal hadden mensen
het idee dat ze me kenden...

845
01:01:14,379 --> 01:01:16,339
...doordat ze de boeken hadden gelezen.

846
01:01:16,339 --> 01:01:21,511
Iedereen zei: Hoi, Stan.
Er was warmte en vriendelijkheid.

847
01:01:21,511 --> 01:01:25,014
Ik kreeg stemmen bij de laatste
presidentsverkiezingen op universiteiten.

848
01:01:25,014 --> 01:01:28,017
Zo grappig. Sommige jongeren
hadden een eigen kandidaat.

849
01:01:28,017 --> 01:01:31,979
Volgens mij had ik 23 stemmen.
Niet genoeg om te winnen.

850
01:01:32,313 --> 01:01:33,898
Wat is je favoriete personage?

851
01:01:34,524 --> 01:01:36,484
Ben Grimm. Het Ding.

852
01:01:36,484 --> 01:01:37,902
Ja.
- En waarom?

853
01:01:38,736 --> 01:01:42,740
Ik weet het niet. Zijn persoonlijkheid
en wat er met hem is gebeurd.

854
01:01:42,740 --> 01:01:45,076
Hij werd een monster
en het was niet zijn schuld.

855
01:01:45,076 --> 01:01:47,745
De Falcon, Avengers.
- De Falcon?

856
01:01:48,329 --> 01:01:49,872
Iron Man.
- Waarom?

857
01:01:49,872 --> 01:01:53,167
Ik vind het leuk wat hij doet.
Hij is een geweldig personage.

858
01:01:53,167 --> 01:01:57,672
Ik vind de verhalen over hem mooi
en alle uitvindingen.

859
01:01:57,672 --> 01:01:59,424
Wie is je favoriete schrijver?

860
01:02:00,049 --> 01:02:01,300
Stan Lee.

861
01:02:02,176 --> 01:02:07,849
{\an8}Dit is K100 Conversations
en de malle Stan Lee is hier.

862
01:02:07,849 --> 01:02:10,601
{\an8}Iedereen die van strips houdt,
kent die naam...

863
01:02:10,601 --> 01:02:14,147
...want jij bent degene
die Marvel Comics heeft gecreëerd, toch?

864
01:02:14,147 --> 01:02:16,899
Na een tijd,
als je een levende legende wordt...

865
01:02:16,899 --> 01:02:21,904
...kennen ze je naam.
Ik heb Marvel Comics gecreëerd met hulp...

866
01:02:21,904 --> 01:02:24,824
...van alle artiesten natuurlijk.

867
01:02:28,786 --> 01:02:33,583
Het is grappig dat elke artiest
met één ding moeite heeft...

868
01:02:33,583 --> 01:02:35,877
...wat hij moeilijk kan oplossen.

869
01:02:35,877 --> 01:02:40,882
Jack tekent extreem dunne enkels
bij mannen en vrouwen.

870
01:02:41,758 --> 01:02:43,259
Ik moet oppassen wat ik zeg...

871
01:02:43,259 --> 01:02:48,973
...want ze zijn de getalenteerdste, maar
ook de temperamentvolste groep ter wereld.

872
01:02:48,973 --> 01:02:52,810
En we zouden verloren zijn
zonder ieder van hen.

873
01:02:52,810 --> 01:02:56,814
{\an8}Maar ik krijg op mijn kop
als ik iets beledigends zeg.

874
01:02:56,814 --> 01:02:59,901
{\an8}Kun je wat meer over Steve vertellen,
want het viel me op...

875
01:02:59,901 --> 01:03:06,282
...dat hij een van de weinigen is
zonder foto in de eerste Marvel Annual...

876
01:03:06,282 --> 01:03:09,660
...en hij staat niet op de lp
die je hebt rondgestuurd.

877
01:03:09,660 --> 01:03:11,579
Wil je weten waarom?

878
01:03:11,579 --> 01:03:14,415
Puur persoonlijk.
Steve wil geen publiciteit.

879
01:03:14,415 --> 01:03:18,878
Ik weet niet wat zijn reden is. Hij zegt:
Ik wil dat mijn werk voor zich spreekt.

880
01:03:18,878 --> 01:03:22,423
Dat is geen exact citaat,
maar ik heb het idee dat hij vindt...

881
01:03:22,423 --> 01:03:25,009
...dat hij niet gepubliceerd moet worden.

882
01:03:25,009 --> 01:03:28,554
Hij wil dat zijn werk bekend is
en we respecteren zijn mening.

883
01:03:31,265 --> 01:03:34,310
{\an8}Steve had meerdere keren
bij me geklaagd...

884
01:03:34,811 --> 01:03:40,900
{\an8}...als er artikelen waren over Spider-Man
waarin ik als de maker werd genoemd...

885
01:03:41,734 --> 01:03:45,947
...en ik dacht altijd dat dat klopt,
want ik was degene die zei:

886
01:03:45,947 --> 01:03:50,743
Ik heb een idee
voor een strip, <i>Spider-Man.</i>

887
01:03:50,910 --> 01:03:52,620
HOE STAN LEE EN STEVE DITKO
SPIDER-MAN CREËREN

888
01:03:52,620 --> 01:03:57,083
Steve had gezegd
dat een idee hebben niets was.

889
01:03:57,083 --> 01:04:02,588
{\an8}Want tot het iets concreets wordt,
is het maar een idee...

890
01:04:02,588 --> 01:04:08,427
...en hij zei dat hij de strip moest
tekenen en tot leven moest brengen...

891
01:04:08,427 --> 01:04:10,930
...zodat het iets tastbaars werd.

892
01:04:11,556 --> 01:04:14,308
Anders had ik alleen een idee.

893
01:04:14,433 --> 01:04:19,856
Dus ik zei tegen hem: Ik vind
dat degene met het idee de maker is.

894
01:04:19,856 --> 01:04:22,024
Hij zei: Nee, want ik heb het getekend.

895
01:04:22,024 --> 01:04:25,361
WAT ZEG JE DAARVAN, STEVEY?!!
WE MAKEN TWAALF PLAATJES PER PAGINA!

896
01:04:25,361 --> 01:04:28,114
IK TEKEN HET
TERWIJL JIJ JE HANDTEKENING OEFENT!

897
01:04:29,824 --> 01:04:33,578
In het begin bedacht ik
een gedetailleerde plot.

898
01:04:34,120 --> 01:04:35,788
Ik vertelde Steve erover.

899
01:04:36,372 --> 01:04:40,001
Hij tekende de strip dan hoe hij wilde.
Ik gaf hem geen compleet script.

900
01:04:40,001 --> 01:04:43,212
Hij voegde veel dingen toe
waaraan ik niet eens had gedacht.

901
01:04:43,212 --> 01:04:47,300
Dan kreeg ik de pagina's met tekeningen
en voegde ik de tekst toe...

902
01:04:47,425 --> 01:04:52,346
...en probeerde ik alles en iedereen
de juiste persoonlijkheid te geven.

903
01:04:53,723 --> 01:04:57,643
Steve is heel creatief. En wij twee...

904
01:04:57,643 --> 01:05:00,146
Als we plots bespreken,
is er altijd discussie...

905
01:05:00,146 --> 01:05:03,232
...want ik wil het op de ene manier
en hij op de andere.

906
01:05:03,357 --> 01:05:09,071
En ook al ben ik het niet met hem eens,
dat hij het anders doet, maakt het goed...

907
01:05:09,071 --> 01:05:12,658
...want dan is het niet het gebruikelijke
soort plot dat wij maken.

908
01:05:12,658 --> 01:05:16,996
Hij doet het hoe hij het wil,
wat het dubbel zo moeilijk maakt voor mij.

909
01:05:17,788 --> 01:05:19,206
Maar ik vind het wel leuk.

910
01:05:19,206 --> 01:05:22,668
Ik krijg een verhaal terug
en ik heb geen idee waar het over gaat...

911
01:05:22,668 --> 01:05:25,338
...want ik had hem
niet eens een voorbeeld gegeven.

912
01:05:25,338 --> 01:05:28,341
Hij ging naar huis en deed wat hij wilde.

913
01:05:30,051 --> 01:05:33,220
{\an8}Ik zei: Oké, dan zeg ik wel
dat jij de medebedenker bent.

914
01:05:34,347 --> 01:05:36,057
{\an8}Dat vond hij niet goed genoeg.

915
01:05:36,057 --> 01:05:39,685
{\an8}ZORGVULDIG UITEENGEZET
EN GETEKEND DOOR... STEVE DITKO

916
01:05:39,685 --> 01:05:43,564
{\an8}Ik vind echt dat de bedenker de maker is.

917
01:05:43,564 --> 01:05:46,776
Je bedenkt het en dan
geef je het aan iemand om te tekenen.

918
01:05:51,989 --> 01:05:56,535
We hebben de artiest Steve Ditko verloren.
- Vreselijk.

919
01:05:57,078 --> 01:05:59,789
Op een dag belde hij
en hij zei: Ik ga weg.

920
01:06:00,873 --> 01:06:02,041
Dat was dat.

921
01:06:03,000 --> 01:06:05,044
Hij was zo'n populaire artiest.

922
01:06:05,044 --> 01:06:09,090
We hebben mensen gevonden
om hem te vervangen...

923
01:06:09,090 --> 01:06:12,635
...en het boegeroep
zal veranderen in gejuich.

924
01:06:16,681 --> 01:06:20,059
Steve en ik werkten geweldig samen.

925
01:06:21,185 --> 01:06:25,356
Ik vond hem de perfecte partner.

926
01:06:26,148 --> 01:06:28,109
Zijn tekeningen waren geweldig.

927
01:06:28,609 --> 01:06:31,362
Zijn gevoel voor verhalen was briljant.

928
01:06:33,030 --> 01:06:36,742
Ik was kapot toen Steve
niet meer met ons samenwerkte.

929
01:06:47,336 --> 01:06:50,047
Jullie hebben
meer strips uitgebracht dan wie dan ook.

930
01:06:50,047 --> 01:06:51,549
Ja, wij zijn de grootste.

931
01:06:51,549 --> 01:06:53,426
Is er geen probleem met controle?

932
01:06:53,426 --> 01:06:55,761
Dat is een
van onze grootste problemen, ja.

933
01:06:55,761 --> 01:06:59,056
Ik zou niets liever willen
dan één tijdschrift maken...

934
01:06:59,056 --> 01:07:01,058
...dat ik zelf kan schrijven en redigeren.

935
01:07:01,183 --> 01:07:04,979
Maar helaas zijn we meer
een massaproductiebedrijf.

936
01:07:04,979 --> 01:07:07,064
We zijn allemaal gefrustreerd.

937
01:07:07,064 --> 01:07:10,234
We zouden allemaal graag
een week aan één verhaal werken.

938
01:07:10,234 --> 01:07:14,572
Helaas is dat, door de economische
aspecten van dit vak, volkomen onmogelijk.

939
01:07:17,658 --> 01:07:22,371
We produceren zo'n twee stripboeken
per dag. Net lopendebandwerk.

940
01:07:22,371 --> 01:07:26,459
Als je de oude Charlie Chaplin-film
<i>Modern Times</i> hebt gezien...

941
01:07:26,459 --> 01:07:29,253
Charlie Chaplin werkt daarin
aan een lopende band.

942
01:07:29,253 --> 01:07:33,049
Hij heeft twee moersleutels
en dingen komen langs.

943
01:07:33,049 --> 01:07:34,633
Hij moet de bouten aandraaien.

944
01:07:34,633 --> 01:07:37,762
En hij gaat naar huis
en maakt nog steeds die bewegingen.

945
01:07:37,762 --> 01:07:41,599
Soms voelen wij ons ook zo.
We weten niet eens waar we aan werken.

946
01:07:41,599 --> 01:07:43,434
De pagina's komen langs en...

947
01:07:43,434 --> 01:07:47,229
Controleer dat. Verander die titel.
Voeg de tekst toe en maak het af.

948
01:07:47,229 --> 01:07:48,981
Zo gaat het. Twee boeken per dag.

949
01:07:50,441 --> 01:07:53,110
In die tijd
was iedereen hard aan het werk.

950
01:07:53,694 --> 01:07:56,697
Er was veel druk
om alles op tijd af te hebben.

951
01:07:57,406 --> 01:08:00,576
Omdat ze niet veel
betaald krijgen per pagina...

952
01:08:00,576 --> 01:08:04,413
...en veel pagina's per dag
moeten maken om rond te komen...

953
01:08:04,413 --> 01:08:08,626
...zeiden de artiesten dat ze niet
konden laten zien hoe goed ze zijn.

954
01:08:11,253 --> 01:08:13,380
Ergens rond die tijd ging Kirby weg.

955
01:08:15,466 --> 01:08:18,928
JACK KIRBY HEEFT
ONVERWACHT AANGEKONDIGD...

956
01:08:18,928 --> 01:08:22,056
...ONZE VERRASTE,
MAAR VASTBERADEN STAF TE VERLATEN.

957
01:08:23,682 --> 01:08:29,563
IN 1970 VERLIET JACK KIRBY MARVEL COMICS.

958
01:08:34,944 --> 01:08:36,904
{\an8}We spreken live met Jack Kirby.

959
01:08:36,904 --> 01:08:41,367
{\an8}En nu kondigen we
de zeer speciale gast aan...

960
01:08:41,367 --> 01:08:44,036
{\an8}...je collega, Stan Lee.

961
01:08:44,036 --> 01:08:46,038
{\an8}Ik wil Jack een fijne verjaardag wensen.

962
01:08:46,038 --> 01:08:51,877
Stanley, bedankt voor het bellen.
Hopelijk ben je gezond en blijf je gezond.

963
01:08:51,877 --> 01:08:56,006
Ik doe mijn best. Jij ook.
Wat we ook samen deden...

964
01:08:56,006 --> 01:09:00,678
...of wie wat deed, en daar
zal altijd discussie over blijven...

965
01:09:00,678 --> 01:09:07,226
Maar ik denk dat het eindproduct
echt meer was dan de som van de delen.

966
01:09:07,226 --> 01:09:13,232
Ik vind dat er iets magisch gebeurde
als we samenwerkten.

967
01:09:13,399 --> 01:09:18,571
Ik heb er nooit spijt van gehad.
Het was een geweldige ervaring voor me.

968
01:09:18,571 --> 01:09:22,199
Als het product goed was, was ik tevreden.

969
01:09:22,324 --> 01:09:27,246
Uiteindelijk maakt het niet uit
wie wat heeft gedaan.

970
01:09:27,246 --> 01:09:31,959
Ik zal dit zeggen.
Elk woord in die scripts was van mij.

971
01:09:33,627 --> 01:09:35,254
Ik wil niet...
- Elk verhaal.

972
01:09:35,254 --> 01:09:38,966
Ik wil geen controverse. Wat ik wil...

973
01:09:38,966 --> 01:09:42,970
Ik heb zelf ook wat regels geschreven
boven elke tekening...

974
01:09:42,970 --> 01:09:47,349
Ja, die heb ik gezien.
- Die kwamen niet in het boek.

975
01:09:47,349 --> 01:09:49,894
Jack, geef eerlijk antwoord.
- Ik mocht niet...

976
01:09:49,894 --> 01:09:54,356
Heb je ooit een verhaal gelezen
nadat het af was? Volgens mij niet.

977
01:09:54,356 --> 01:09:56,775
Volgens mij heb je
mijn verhalen nooit gelezen.

978
01:09:56,775 --> 01:10:00,863
Je was altijd bezig met het volgende.
Je hebt nooit iets gelezen als het af was.

979
01:10:00,863 --> 01:10:04,116
Wat erin geschreven stond, was niet...

980
01:10:04,116 --> 01:10:08,871
Ik was geïnteresseerd in de actie.

981
01:10:08,871 --> 01:10:11,624
Dat weet ik
en je dacht: het maakt niet uit.

982
01:10:11,624 --> 01:10:14,877
Iedereen kan tekst toevoegen.
Het draait om wat ik teken.

983
01:10:14,877 --> 01:10:17,421
Misschien heb je gelijk.
Ik ben het er niet mee eens.

984
01:10:17,421 --> 01:10:21,717
Nee, ik zeg alleen
dat het schrijven en tekenen...

985
01:10:21,717 --> 01:10:24,720
...en het maken van een strip
van één individu moet komen.

986
01:10:24,720 --> 01:10:29,183
Ik vind dat je de kans moet krijgen
het helemaal zelf te doen.

987
01:10:29,308 --> 01:10:32,603
Het succes van Marvel had te maken met...

988
01:10:32,603 --> 01:10:36,941
Er moest meer aandacht zijn
voor de personages...

989
01:10:36,941 --> 01:10:39,818
...dan voor de ego's
van de mensen die hen creëerden.

990
01:10:39,818 --> 01:10:42,905
Dat je een ego-probleem noemt,
is wel grappig.

991
01:10:42,905 --> 01:10:45,908
Ik ben bang dat die problemen
nu pas naar boven komen.

992
01:10:45,908 --> 01:10:49,870
Toen Jack en ik de strips maakten,
was er geen ego-probleem.

993
01:10:49,870 --> 01:10:51,997
We deden gewoon ons best.

994
01:10:51,997 --> 01:10:54,792
Nu begrijp je...

995
01:10:56,794 --> 01:10:58,420
...hoe het er echt aan toeging.

996
01:11:11,183 --> 01:11:13,394
IN 1972 WERD STAN UITGEVER.

997
01:11:13,394 --> 01:11:15,813
HIJ STOPTE
MET ZIJN DAGELIJKSE SCHRIJFWERK...

998
01:11:15,813 --> 01:11:18,565
...EN MOEST
EEN ANDERE HOOFDREDACTEUR AANWIJZEN.

999
01:11:23,070 --> 01:11:28,075
Mijn gast is niet alleen
een oude vriend en partner...

1000
01:11:28,075 --> 01:11:33,622
...en een van de echt getalenteerde
kopstukken van ons vak.

1001
01:11:33,622 --> 01:11:37,459
Roy Thomas,
redacteur emeritus van Marvel Comics.

1002
01:11:37,459 --> 01:11:43,757
Een van de beste schrijvers in de strip-
wereld of welk ander vakgebied dan ook.

1003
01:11:43,757 --> 01:11:47,303
Je kwam als geroepen. Weet je nog?

1004
01:11:47,303 --> 01:11:51,056
Je nam <i>The Fantastic Four</i> over,
<i>The Avengers, The X...</i>

1005
01:11:51,056 --> 01:11:53,309
Je zorgde voor bijna alle verhalen.
- De meeste.

1006
01:11:53,309 --> 01:11:56,770
En je was heel goed.
Je kreeg je eigen fanbase.

1007
01:11:56,770 --> 01:11:59,690
Ik begon je te haten
toen de fans van je begonnen te houden.

1008
01:12:02,234 --> 01:12:05,612
Toen ik uitgever werd,
schreef ik bijna niet meer.

1009
01:12:06,363 --> 01:12:09,950
Toen ik schreef,
had ik de totale controle.

1010
01:12:09,950 --> 01:12:13,495
En de verhalen ontwikkelden zich
zoals ik dat wilde.

1011
01:12:13,495 --> 01:12:17,291
Maar zodra je stopt
met het schrijven van een serie...

1012
01:12:17,291 --> 01:12:21,795
...en andere schrijvers het overnemen,
moeten ze het op hun manier doen.

1013
01:12:24,465 --> 01:12:29,094
{\an8}Strips begonnen met mannelijke helden...

1014
01:12:29,094 --> 01:12:33,724
{\an8}...want in die tijd, jaren geleden,
was niemand bezig met vrouwelijke helden.

1015
01:12:33,724 --> 01:12:40,064
{\an8}Maar nu, als uitgever, heb ik ontdekt
dat 10% van onze lezers vrouwen zijn.

1016
01:12:40,522 --> 01:12:43,859
Dus we proberen dat publiek te vergroten.

1017
01:12:43,859 --> 01:12:45,778
De laatste maanden en jaren...

1018
01:12:45,778 --> 01:12:49,073
...hebben we steeds meer
vrouwelijke personages toegevoegd.

1019
01:12:49,740 --> 01:12:55,621
Eén personage is een barbaar,
Red Sonja, in de prehistorie.

1020
01:12:55,621 --> 01:12:57,748
Ze heeft een zwaard en is geweldig.

1021
01:12:57,748 --> 01:13:00,709
{\an8}Een ander personage is Medusa.
En de Black Widow.

1022
01:13:00,709 --> 01:13:05,339
{\an8}Een nieuw personage heet Ms. Marvel.
Zij wordt groots.

1023
01:13:06,465 --> 01:13:10,010
Voor het eerst
in alle jaren dat ik daar werkte...

1024
01:13:10,511 --> 01:13:14,681
...gaf ik de artiesten
de vrijheid de boeken te maken...

1025
01:13:14,681 --> 01:13:16,642
...zoals zij dat wilden.

1026
01:13:16,642 --> 01:13:17,726
VAL VOOR EEN TERRORIST!

1027
01:13:17,726 --> 01:13:21,480
Het is nu best moeilijk.
Het enige wat ik betreur...

1028
01:13:21,480 --> 01:13:26,443
...is dat we niet continu samen zijn.
Roy schrijft thuis.

1029
01:13:26,443 --> 01:13:32,074
En we hebben wat van de perfecte controle
verloren over alle personages.

1030
01:13:32,074 --> 01:13:36,453
Soms wil ik een bepaalde schurk gebruiken.
Dan zeg ik tegen Roy:

1031
01:13:36,453 --> 01:13:39,331
Ik breng dr. Octopus terug
in het volgende deel.

1032
01:13:39,331 --> 01:13:43,168
Roy zegt dan: Dat kan niet.
Dat heb ik net al in <i>The Avengers</i> gedaan.

1033
01:13:43,168 --> 01:13:45,337
En dat maakt het wel moeilijk.

1034
01:13:45,629 --> 01:13:51,218
Er zijn vast momenten
waarop dingen niet zo goed samengaan.

1035
01:13:51,218 --> 01:13:56,682
Maar daar moeten we mee leven,
want we zijn zo gegroeid.

1036
01:13:57,850 --> 01:14:00,519
DE BOOM WAAR SPIDER-MAN WERD GEBOREN

1037
01:14:00,519 --> 01:14:06,108
Ik heb het toppunt van luiheid bereikt.

1038
01:14:06,108 --> 01:14:09,528
Ik ben nu de uitgever.
Ze hebben me naar boven geschopt.

1039
01:14:09,528 --> 01:14:13,449
{\an8}En ik moet zorgen
dat de anderen alles schrijven...

1040
01:14:13,449 --> 01:14:15,826
{\an8}...maar ik mis het schrijven wel.

1041
01:14:15,826 --> 01:14:19,580
{\an8}GEEF HEM WATER ALS IK WEG BEN- STAN

1042
01:14:26,795 --> 01:14:30,507
Toen ik de uitgever werd,
werd ik een grote zakenman.

1043
01:14:34,511 --> 01:14:37,347
Ik wilde altijd al
een belangrijke persoon worden...

1044
01:14:38,724 --> 01:14:40,350
...maar ik ben geen zakenman.

1045
01:14:42,478 --> 01:14:46,231
Ik heb geen interesse
in verkoopcijfers en zo.

1046
01:14:46,815 --> 01:14:50,986
De raad van bestuur wilde
dat ik een vijfjarenplan bedacht.

1047
01:14:50,986 --> 01:14:54,865
Waar zijn we over vijf jaar
en hoeveel budget hebben we nodig?

1048
01:14:54,865 --> 01:14:58,327
Maar alles wat met zaken te maken heeft,
vind ik saai.

1049
01:15:05,083 --> 01:15:10,297
Dus ik bleef de uitgever, maar in plaats
van alleen een zakenman zijn...

1050
01:15:11,715 --> 01:15:16,220
...reisde ik het land door
om Marvel Comics te promoten.

1051
01:15:16,220 --> 01:15:17,971
Bedankt, cultuurliefhebbers.

1052
01:15:18,555 --> 01:15:19,806
{\an8}STRIPS - LEE GEEFT EEN PRACHTIGE TOESPRAAK

1053
01:15:19,806 --> 01:15:26,271
{\an8}Ik ging naar universiteiten, tv-shows
en radioshows om Marvel te promoten.

1054
01:15:26,271 --> 01:15:29,816
De superheld van de stripwereld, Stan Lee.

1055
01:15:31,026 --> 01:15:37,741
Ik heb strips altijd gezien
als een krachtiger cultureel middel...

1056
01:15:37,741 --> 01:15:40,369
...dan ze ooit hebben kunnen laten zien.

1057
01:15:40,369 --> 01:15:43,121
Ik wil die nu die kans geven.

1058
01:15:43,121 --> 01:15:47,709
Ik wil strips veel belangrijker maken
dan ze ooit zijn geweest.

1059
01:15:48,377 --> 01:15:52,756
Het is eigenlijk
een religieuze kruistocht, vind ik.

1060
01:15:54,049 --> 01:15:55,050
Inderdaad.

1061
01:16:02,182 --> 01:16:05,519
Ik werkte inmiddels
al vele jaren bij Marvel.

1062
01:16:06,228 --> 01:16:10,774
Ik had een permanente positie gehad
en ik was het waard.

1063
01:16:11,358 --> 01:16:13,277
Dit is wat we moeten doen.

1064
01:16:15,070 --> 01:16:16,321
Ik heb alles gemarkeerd.

1065
01:16:16,655 --> 01:16:19,241
Maar het bedrijf werd verkocht.

1066
01:16:21,368 --> 01:16:23,579
Een van de nieuwe eigenaren zei:

1067
01:16:23,579 --> 01:16:26,707
Stan, maak je geen zorgen.
Jullie worden beter dan ooit.

1068
01:16:26,707 --> 01:16:29,293
En hij zou iedereen
nieuwe contracten geven.

1069
01:16:29,293 --> 01:16:32,045
Het nieuwe contract dat ik kreeg, was...

1070
01:16:32,045 --> 01:16:35,966
...in plaats van een permanent contract,
een contract voor twee jaar...

1071
01:16:35,966 --> 01:16:37,968
...waar ik totaal niet blij mee was.

1072
01:16:40,012 --> 01:16:43,432
Ik baalde er altijd van dat,
toen ik de verhalen schreef...

1073
01:16:44,182 --> 01:16:48,478
...ik nooit dacht: ik moet ergens
auteursrecht op aanvragen en het bezitten.

1074
01:16:48,478 --> 01:16:50,439
Alles was altijd van het bedrijf.

1075
01:16:50,439 --> 01:16:53,609
Zakelijk gezien
was dat dus een vergissing.

1076
01:16:56,069 --> 01:16:59,489
Ik was er kapot van.
Ik kon er niet veel aan doen.

1077
01:17:05,203 --> 01:17:08,749
In een reeks opzettelijke
en dodelijke, terroristische aanslagen...

1078
01:17:10,292 --> 01:17:11,543
Het is tijd voor verandering.

1079
01:17:11,752 --> 01:17:13,962
Ja, dat kunnen we.

1080
01:17:19,593 --> 01:17:22,846
Stel een camera op. We moeten
deze jongeman niet laten wachten.

1081
01:17:24,890 --> 01:17:27,184
Marvel kwam tot een overeenkomst.

1082
01:17:27,851 --> 01:17:30,604
Jongens, aan de kant. Iedereen.

1083
01:17:31,146 --> 01:17:36,777
Ze gaven me de titel
voorzitter emeritus, een eretitel.

1084
01:17:37,361 --> 01:17:38,904
Daar was ik heel blij mee.

1085
01:17:38,904 --> 01:17:42,783
En actie. Camera. Auto.

1086
01:17:45,118 --> 01:17:46,244
Is het gelukt?

1087
01:17:46,953 --> 01:17:50,207
Stan, bedankt voor je komst.
Het is ons echt een genoegen.

1088
01:17:50,207 --> 01:17:54,795
Vergeef ons als er veel handtekeningen
worden gevraagd voor je weggaat.

1089
01:17:54,795 --> 01:17:57,339
Maar dank je wel.
Het is een eer dat je hier bent.

1090
01:17:57,339 --> 01:17:59,299
Bedankt.
- Bedankt.

1091
01:17:59,299 --> 01:18:00,759
Zo veel mensen zeggen me:

1092
01:18:00,759 --> 01:18:04,137
Ik wil je bedanken
voor al het plezier dat je hebt gebracht.

1093
01:18:04,805 --> 01:18:07,015
En ik doe dit al sinds de jaren 40.

1094
01:18:07,683 --> 01:18:11,812
Mensen die de boeken toen hebben gelezen,
kennen die nog en zijn die blijven lezen.

1095
01:18:11,812 --> 01:18:14,898
En nu hebben ze zelf kinderen.
Sommigen hebben kleinkinderen.

1096
01:18:16,525 --> 01:18:19,945
{\an8}Ik denk vaak aan de vroege jaren 60,
de kantoortuin...

1097
01:18:19,945 --> 01:18:23,281
{\an8}...en aan de personages
uit de verbeelding van Stan Lee...

1098
01:18:23,281 --> 01:18:26,952
{\an8}...Jack Kirby, Steve Ditko
en alle medebedenkers. Ongelofelijk.

1099
01:18:26,952 --> 01:18:32,165
En als we rond de tafel zitten
om deze films te ontwikkelen, denk ik:

1100
01:18:32,165 --> 01:18:35,836
Konden we maar 5% benutten
van die smeltkroes van verbeelding.

1101
01:18:37,003 --> 01:18:41,216
We proberen te evenaren wat de strips
al vele decennia zo goed hebben gedaan.

1102
01:18:42,843 --> 01:18:47,472
Toen ik die boeken schreef,
hoopte ik dat ze zouden verkopen...

1103
01:18:47,472 --> 01:18:50,976
...zodat ik mijn baan behield
en de huur kon blijven betalen.

1104
01:18:51,435 --> 01:18:55,814
{\an8}Ineens zijn die personages
wereldberoemd geworden.

1105
01:18:56,398 --> 01:19:02,738
Er worden topfilms over gemaakt
en ik krijg er kleine cameo's in.

1106
01:19:04,531 --> 01:19:10,996
Cut. Dames en heren, het zit erop
voor de maker van Iron Man, Mr Stan Lee.

1107
01:19:10,996 --> 01:19:15,083
Het feit dat ik werk
met personages die ik heb gecreëerd...

1108
01:19:15,083 --> 01:19:16,001
Actie.

1109
01:19:16,001 --> 01:19:19,129
Superhelden in New York?
Laat me niet lachen.

1110
01:19:19,921 --> 01:19:23,675
En het feit dat ze
zo prachtig worden geregisseerd...

1111
01:19:23,675 --> 01:19:25,302
Is het gelukt?

1112
01:19:25,302 --> 01:19:29,556
Is dat Captain America?
Hij was toch groter?

1113
01:19:29,556 --> 01:19:34,561
Met zulke professionals werken...
- O, man. Ik kan m'n baan wel schudden.

1114
01:19:34,561 --> 01:19:37,063
En ze houden allemaal van de personages.

1115
01:19:37,063 --> 01:19:39,357
Bent u Tony Stank?

1116
01:19:39,357 --> 01:19:42,068
Ik had nooit verwacht
dat het zoiets zou worden.

1117
01:19:42,068 --> 01:19:44,905
Waar was ik voor ik onderbroken werd?

1118
01:19:45,280 --> 01:19:50,160
Met creatieve mensen werken,
vooral mensen die films maken...

1119
01:19:51,036 --> 01:19:52,621
...is zo opwindend.

1120
01:19:59,377 --> 01:20:01,922
Het is overweldigend als ik erover nadenk.

1121
01:20:01,922 --> 01:20:05,717
De sixties waren leuk,
maar nu betaal ik de tol daarvoor.

1122
01:20:05,717 --> 01:20:06,760
En cut.

1123
01:20:06,760 --> 01:20:08,553
Ik neem deze...

1124
01:20:09,179 --> 01:20:12,682
...en hou die hier in bewaring.

1125
01:20:13,725 --> 01:20:17,145
Hebben jullie
nog nooit een ruimteschip gezien?

1126
01:20:17,145 --> 01:20:18,063
Actie.

1127
01:20:18,939 --> 01:20:20,273
Vertrouw me, ware gelovige.

1128
01:20:21,608 --> 01:20:25,362
Ik zou gek zijn
als ik me niet voldaan zou voelen.

1129
01:20:27,614 --> 01:20:30,450
{\an8}Het was leuk te zien hoe de wereld
al Stans werk heeft ontdekt.

1130
01:20:30,951 --> 01:20:33,995
{\an8}Zelfs als er films en tv-shows
voor nodig waren.

1131
01:20:33,995 --> 01:20:38,333
{\an8}De wereld moet nu wel toegeven
dat hier toch iets van waarde in zit.

1132
01:20:38,333 --> 01:20:40,460
Mijn hemel, hoe is het?

1133
01:20:43,129 --> 01:20:48,426
De oorsprong van al die dingen ligt in
wat Stan heeft gedaan met Jack en Steve.

1134
01:20:48,426 --> 01:20:51,763
Je kunt alles wat ze nu doen, terugleiden.

1135
01:20:51,763 --> 01:20:55,308
Het komt allemaal voort
uit de fontein die werd losgelaten...

1136
01:20:55,308 --> 01:20:58,186
...toen Stan en Jack
en Ditko samenkwamen...

1137
01:20:58,186 --> 01:21:03,191
...een geweldig triumviraat vormden
en een heel universum creëerden.

1138
01:21:07,737 --> 01:21:11,032
Geen van hen
had het zonder de ander kunnen doen.

1139
01:21:16,997 --> 01:21:20,500
{\an8}Geef een hartelijk applaus
voor Mr Stan Lee.

1140
01:21:20,500 --> 01:21:24,170
{\an8}2017 DIPLOMA-UITREIKING UCLA EXTENSION

1141
01:21:25,380 --> 01:21:26,298
Bedankt.

1142
01:21:30,468 --> 01:21:32,429
Ik heb best veel tijd besteed...

1143
01:21:33,346 --> 01:21:37,434
...aan een toespraak van 25 pagina's
die ik zou kunnen geven...

1144
01:21:39,019 --> 01:21:42,480
...maar ik keek ernaar en zei:
Zou ik deze toespraak willen horen?

1145
01:21:43,857 --> 01:21:44,900
Dus ik heb hem verscheurd.

1146
01:21:45,984 --> 01:21:49,195
Ik sta hier nu dus weerloos...

1147
01:21:50,030 --> 01:21:52,616
...en ik kan jullie alleen dit zeggen:

1148
01:21:53,992 --> 01:21:59,122
Als je een idee hebt
dat je echt goed vindt...

1149
01:21:59,998 --> 01:22:02,584
...laat je dan niet
ompraten door een idioot.

1150
01:22:02,584 --> 01:22:08,590
Dat betekent niet dat elk idee
dat je krijgt, geniaal zal zijn...

1151
01:22:08,590 --> 01:22:12,135
...maar als je iets echt goed vindt...

1152
01:22:12,636 --> 01:22:17,307
{\an8}...iets wat je wilt doen,
iets wat iets voor je betekent...

1153
01:22:17,682 --> 01:22:22,103
...probeer het dan te doen.
Want je kunt pas je beste werk leveren...

1154
01:22:22,646 --> 01:22:25,565
...als je doet wat jij wilt doen...

1155
01:22:25,565 --> 01:22:29,611
...en als je het doet
zoals het volgens jou moet...

1156
01:22:29,611 --> 01:22:32,989
...en als je er trots op kunt zijn
als je het hebt gedaan...

1157
01:22:32,989 --> 01:22:34,491
...wat het ook is.

1158
01:22:34,491 --> 01:22:38,244
Je kunt zeggen: Dat heb ik gedaan
en ik vind het best goed.

1159
01:22:38,244 --> 01:22:39,913
Dat is een geweldig gevoel.

1160
01:22:40,664 --> 01:22:45,126
Ik wil jullie allemaal alle succes wensen.

1161
01:22:45,126 --> 01:22:49,214
Doe je ding.
Wat het ook is, doe je uiterste best.

1162
01:22:49,214 --> 01:22:51,007
Daar zul je blij om zijn.

1163
01:22:51,007 --> 01:22:52,759
Excelsior.

1164
01:26:05,869 --> 01:26:07,871
Vertaling: Mijke Smits-de Wit